Ta książka nie wiedziała, że okienko czasowe, gdy czytałam jedną po drugiej książki o stracie, zamknęło się wraz z ostatnim dniem giganta. Dwa argumenty, niczym jokery, rzuciła na stół i skończyła się dyskusja. Po pierwsze ukazała się po powrocie z giganta. Po drugie, jest listopad — to doskonała książka na ten czas.
Tak, to doskonała książka nie tylko na ten czas. Ciepła, rzeczowa, pełna szacunku do ludzkiego doświadczenia — po jednej i po drugiej stronie życia. Uświadomiła mi, że intuicyjnie wiele zrobiłam dobrze, a nawet lepiej.
[…]
to nie jest książka o śmierci.
Bo rozmowa o śmierci jest tak naprawdę rozmową o życiu.
🖇
Kiedy czytasz to zdanie, gdzieś na świecie umierają dwie lub trzy osoby. W ciągu minuty ponad sto trzydzieści. W ciągu doby prawie dwieście tysięcy.
🖇
[…] umieranie wymaga autentycznej obecności. Takiej, w której nie ma miejsca na ucieczkę w działanie, zagrzewanie do podjęcia walki, gorączkowe podsuwanie rozwiązań lub pocieszanie. Tym, co staje na drodze bliskości, jest nasza niezgoda na bezradność.
🖇
Wszyscy wiedzą, co się dzieje. A jednak najważniejsza rozmowa nigdy się nie odbywa.
Myślę, że dzieje się tak dlatego, że próbujemy się nawzajem chronić. Osoba umierająca nie chce martwić swoich bliskich. Nie chce dokładać im cierpienia, a może patrzeć na ich strach. A bliscy próbują chronić ją — tak im się przynajmniej wydaje. Nie chcą odbierać nadziei. Nie chcą też zadawać pytań, które mogłyby zabrzmieć tak, jakby już pogodzili się z nieuchronnym. I tym sposobem wszyscy pozostają z wyzwaniem sami.
[…] mam wrażenie, że to milczenie nie służy nikomu. Nie chroni przed bólem. Może jedynie nieco odsuwa go w czasie, pomaga też trzymać się złudnej nadziei, żyć w iluzji. Najczęściej zaś pogłębia poczucie osamotnienia. Osoba umierająca zostaje sama ze świadomością własnego odchodzenia, a jej bliscy zostają sami z lękiem przed stratą.
🖇
[…] śmierć niekoniecznie uczyć ma nas heroizmu. Przeciwnie, ona nam może ukazywać naszą kruchość. Życie jest czymś niebywale delikatnym i czasowo ograniczonym.
🖇
Zrozumienie i przyjęcie rzeczywistości umierania wymaga od nas tego, na co zwykle najzwyczajniej nie mamy przestrzeni — zatrzymania się.
🖇
W obliczu śmierci wiele spraw traci swój ciężar, a to,
co dotąd ukryte, wypełza na powierzchnię.
🖇
Powszechna Deklaracja Praw Człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych, przyjęta w 1948 roku, gwarantuje każdemu człowiekowi prawo do życia, wolności, bezpieczeństwa i niezbywalnej godności, nie mówi jednak wprost o samym procesie umierania. Żaden jej artykuł nie zapewnia prawa do dobrej śmierci. Ten najważniejszy dokument regulujący na najbardziej elementarnym poziomie nasze prawa ignoruje zupełnie kwestię umierania.
🖇
Tymczasem śmierć nie jest błędem ani odstępstwem od normy. Jest jedną z najbardziej podstawowych form przemiany, wpisaną w rytm świata tak samo jak następstwo pór roku. Nie próbujemy zatrzymać jesieni ani przyspieszyć wiosny — rozumiemy, że każda z nich ma swój czas i sens. Podobnie jest z odchodzeniem: nie da się go odsuwać w nieskończoność, można jedynie nadać mu kształt — bardziej lub mniej ludzki.
🖇
Eutanazja jest jednym z najbardziej kontrowersyjnych tematów związanych ze współczesnym umieraniem. W Polsce dyskusja na ten temat odbywa się rzadko i zwykle bardzo szybko zostaje sprowadzona do sporów światopoglądowych. […] cały czas nie uwzględnia się w pierwszej kolejności opinii osób najbardziej eutanazją zainteresowanych. Takie oceny niezwykle łatwo formułować z perspektywy zdrowego człowieka. […]
[…]
w krajach Europy Zachodniej wychodzi się z założenia, że to pacjent pozostaje pierwszym podmiotem decyzyjnym w kwestiach własnego życia i własnej śmierci. Być może więc dyskusja o eutanazji powinna wpisać się w szerszą rozmowę o tym, czy umiemy uznać prawo drugiego człowieka do decydowania o sobie także wtedy, gdy jego decyzje budzą nasz lęk, sprzeciw lub bezradność.
🖇
Pogrzeb jest jedynym wydarzeniem, na które
stawiamy się nawet niezaproszeni.
🖇
W obliczu straty udaje nam się niekiedy ponownie do siebie zbliżyć, odbudować zerwane więzi, odnaleźć czułość i wyrozumiałość, których nie potrafiliśmy wykrzesać z siebie wcześniej. Równie często jednak śmierć ujawnia i wzmacnia napięcia istniejące w rodzinach od lat.
🖇
Potrafimy opiekować się drugim człowiekiem, ale sobą?
🖇
W żałobie bardzo wyraźnie widać, kto umie zostać przy drugim człowieku bez potrzeby natychmiastowego pocieszania, naprawiania czy uciekania w działanie.
Wiele osób po stracie mówi też o dodatkowym doświadczeniu samotności, które pojawia się wtedy, gdy otoczenie zaczyna się wycofywać. A to jest nieuniknione. Kilka tygodni po pogrzebie świat wraca do swoich spraw i rytmu, który dla nas jeszcze przez długi czas pozostaje obcy.
🖇
Nie sposób przecenić znaczenia rutyny. To ona może utrzymać nas przy życiu, gdy serce pęka z rozpaczy, a głowa eksploduje od nadmiaru myśli. Rutyna sama w sobie nie ma uzdrawiającej mocy, ale przewidywalność wspiera układ nerwowy w powrocie do względnej równowagi. I naprawdę mówimy o rzeczach najprostszych: porannej kawie serwowanej w ulubionej filiżance, kilku minutach w słońcu […] Ważna jest ich powtarzalność. Na tym etapie nie warto zaprzątać sobie głowy myśleniem o konieczności zaakceptowania straty.
🖇
Jestem przekonana, że każde z nas na jakimś etapie życia stało się dla kogoś źródłem cierpienia. Jesteśmy różni w różnych rolach społecznych, zmieniamy się, dojrzewamy, zyskujemy nową perspektywę, która wpływa na nasze funkcjonowanie w świecie.
🖇
Zdarza się, że córka opowiada mi o matce z ogromną czułością, a po chwili puentuje to historią, która przez kilkadziesiąt lat pozostawała źródłem bólu. Albo zaczyna od trudności, a potem okazuje się, że pod warstwą żalu kryje się wielka tęsknota za bliskością, której nigdy nie udało się zbudować.
🖇
Nieraz mam wrażenie, że śmierć stawia nas wobec pytań,
które od dawna domagały się odpowiedzi.
🖇
Fascynuje mnie sam fakt, że próbujemy dziś rozumieć więcej, a mniej oceniać.
Kiedyś pewne osoby określano po prostu jako trudne, dziwne, nerwowe, nieprzystosowane albo ekscentryczne. Dziś częściej zastanawiamy się, skąd brały się ich zachowania i jakich narzędzi zabrakło im w czasach, w których przyszło im żyć. Takie refleksje wiele dają.
[…] Coraz odważniej przyglądamy się temu, w jaki sposób przeszłość przenika do teraźniejszości i jak długo potrafi mieszkać w naszych zupełnie już nowych domach.
🖇
[…] żałoba jest naturalną reakcją nie tylko na śmierć człowieka, ale i każdą stratę, która zmienia nasze życie i zmusza nas do odnalezienia się w nowej rzeczywistości.
🖇
Śmierć bliskiej osoby niekiedy aktywuje nie tylko bieżący ból, ale również wcześniejsze, nieprzeżyte lub nieopowiedziane straty obecne w historii rodziny i nasze własne, zupełnie niepowiązane ze śmiercią.
🖇
Porządkowanie rzeczy pomaga uporządkować wspomnienia, relacje i własne myśli o tym, co naprawdę było ważne.
🖇
Śmierć sama w sobie jest wystarczająco trudna. Nie ma powodu, by dokładać do niej gorączkowe poszukiwania dokumentów, numerów polis, haseł czy informacji o tym, gdzie przechowujemy testament. Czerwona teczka pozwala oszczędzić bliskim stresu, niepewności i wielu godzin spędzonych na odtwarzaniu naszego życia z pozostawionych śladów. 🖇 Śmierć ma tę właściwość, że nieustannie i uporczywie przypomina o końcu wszystkiego, co znamy. Nic nie jest nam podarowane na zawsze.
Ewa Pawlik, Sztuka umierania.
Przez wiele lat uważaliśmy, że zdrowa żałoba polega na stopniowym odcinaniu się od zmarłej osoby i budowaniu życia bez niej. Dziś wiemy, że większość ludzi przeżywa stratę inaczej. Uczymy się tę relację przekształcać. 🖇
A w te najgorsze dni proszę, by pamiętać i powtarzać sobie uparcie: nie zawsze będę się czuć tak jak dziś. Niczego w życiu nie możemy być tak pewni jak zmiany. Ona jest nieuchronna. 🖇
Kiedy moja córka była młodsza, bawiłyśmy się w taką zabawę: na zmianę, przechodząc przez cały alfabet, opowiadałyśmy sobie o rzeczach na daną literę, które kochamy. Ta zabawa poprawia humor i pomaga poznać lepiej perspektywę bliskiej osoby. 🖇
Umieranie, paradoksalnie, wyostrza uwagę. (tamże)
[…]
Czerwona teczka powstaje z myślą o tych, którzy będą musieli poradzić sobie z naszym odejściem. To jeden z najprostszych sposobów, by zatroszczyć się o bliskich jeszcze za życia.
Jak oswoić śmierć, by nie przegapić życia,
Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2026.
[…] relacja ze zmarłą osobą nie kończy się w chwili śmierci. Zmienia się jej forma, ale nadal pozostaje częścią naszego życia.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz