
fot. Leány, fragment.
Zawsze to samo: piękno rzeczy widzę dopiero w lusterku wstecznym, kiedy nostalgia je ponownie kalibruje.
Virginie Despentes, Drogi dupku, przeł. Beata Geppert,
Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2026.
Jabłoń, która nie rodzi, należy wyciąć, usłyszałam.
Jak to jest: żyć, być, śnić i nieprzerwanie marzyć,
gdy prawie ci wmówiono, że jesteś taką Jabłonią?
Jak to jest kwitnąć przez cały rok? Rozkwitać każdego dnia?

fot. Koralik, fragment.
Moje zadanie polega na tym, by żyć aż do śmierci.
Moje zadanie polega na tym, by żyć w zgodzie z własnym ciałem i kochać je, w całości i bez zastrzeżeń. Wspierając się na tej trwałej opoce, mogę wychodzić życiu naprzeciw z poczuciem siły i hojności.
[w:] Marilyn Yalom, Irvin D. Yalom, Sprawa śmierci i życia,
przeł. Tomasz Wyżyński, Czarna Owca, Warszawa 2022.
❦
Ból nie jest etapem do pokonania, nie jest przeszkodą; jest raczej drogą, którą musimy przebyć. Na końcu podróży ból zawsze wyczerpuje się i nas odmienia.
•
[…] w obliczu przeciwności losu każdy z nas może rozwinąć w sobie umiejętność oczekiwania czegoś niezwykłego w swoim życiu.
Bernardo Stamateas, Ból, który wzmacnia,
przeł. Ksenia Zawanowska, Bellona, Warszawa 2023.
*
Ornella Vanoni & Gino Paoli, Senza fine.
senza fine
tu sei un attimo senza fine

fot. Pati, fragment.
wszystko
jest możliwe
mrówki
przenoszą Górę
ziarnko po
ziarnku
Józef Baran, W wieku odlotowym,
Zysk i S-ka, Poznań 2020.

fot. Leány, fragmenty.
Opowiadam ci to,
aby złamać ci serce,
ale tylko dlatego,
żeby się otworzyło i nigdy już nie zamknęło
na całą resztę świata.
— Mary Oliver (1935–2019)
[w:] Laura Lynne Jackson, Ścieżki. Jak zaufać prowadzeniu,
które przychodzi z drugiej strony, przeł. Marcin Masłowski,
Wydawnictwo Kobiece, Białystok 2026.

fot. Leány, fragment.
Pomyślmy o tym, co się dzieje, gdy wychodzimy z jasnego światła słonecznego do zaciemnionego pokoju. Przez chwilę nic nie widzimy, ponieważ nasze oczy potrzebują czasu, aby się dostosować, ale kiedy jest już po, ciemność znika i zaczynamy widzieć światło, które zawsze tam było.
[…] Bo choćby wszystko wydawało się stracone, możemy dostrzec w ciemności światło, które oświetla nam drogę na zewnątrz.
Laura Lynne Jackson, Ścieżki. Jak zaufać prowadzeniu,
które przychodzi z drugiej strony, przeł. Marcin Masłowski,
Wydawnictwo Kobiece, Białystok 2026.

fot. Kaan, fragment.
your world can become smaller while your life becomes deeper.
I can do far less than I could 5 years ago.
[…]
when quantity disappears, you become extremely sensitive to quality.
— Gil Alter

fot. Gepardzica, fragment.
Kobietom przysługuje jednak również inna możliwość. Mogą dążyć do mądrości, nie zadowalając się byciem uprzejmymi: mogą stać się kompetentne, a nie tylko pożyteczne, mogą być silne, a nie tylko urocze, spełniać własne ambicje, nie tylko cudze, związane z partnerem czy z dziećmi. Mogą sobie pozwolić na naturalne starzenie się, bez poczucia winy, buntując się tym samym czynnie — odmawiając posłuszeństwa — przeciw konwencjom płynącym z «podwójnych standardów» stosowanych przez społeczeństwo w odniesieniu do wieku [kobiet i mężczyzn]. Zamiast być córkami, usiłując pozostać w tej roli najdłużej jak to możliwe, córkami, które zaraz potem zmieniają się w poniżone kobiety w średnim wieku, a następnie w obsceniczne stare kobiety, znacznie wcześniej mogą po prostu stać się kobietami — i pozostać czynne jako osoby dorosłe […]. Kobiety powinny pozwolić na to, by ich oblicze opowiadało o życiu, które przeżyły. Kobiety powinny zacząć mówić prawdę.
— Susan Sontag (1933-2004)
[w:] Mona Chollet, Czarownice. Niezwyciężona siła kobiet,
przeł. Sławomir Królak,
Wydawnictwo Karakter,
Kraków 2019.

fot. Gepardzica, fragment.
Non è che i morti non parlino,
siamo noi che abbiamo smesso di ascoltare.
Pier Paolo Pasolini
(1922–1975)
It isn’t that the dead don’t speak,
it’s that we have stopped listening.
alternatywny tytuł wpisu:
6140. Czekariat (CXL)

Kaan.
Każdy, kto przychodzi na świat, zostaje umieszczony w sieci relacji z innymi, a następnie, bez pytania o zgodę, w szufladce kategorii językowych, które mogą się wydawać naturalne i nieuniknione, ale w istocie są konstruowane społecznie i rygorystycznie kontrolowane. Każdy z nas tkwi w swoim ciele, to znaczy w siatce sprzecznych koncepcji na temat tego, co to ciało znaczy, do czego jest zdolne i co mu wolno, a czego nie. Jesteśmy nie tylko jednostkami, głodnymi i śmiertelnymi, ale także przedstawicielami kategorii, podlegającymi oczekiwaniom, żądaniom, zakazom i karom, które bardzo się różnią w zależności od tego, jakiego rodzaju ciało zamieszkujemy. Wolność nie jest jedynie kwestią folgowania wszelkim pragnieniom […]. Chodzi w niej również o to, żeby móc żyć tak, aby nie hamowało nas, nie pętało, nie krzywdziło ani nie niszczyło ciągłe egzekwowanie wymogów dotyczących kategorii, do której nas przypisano.
•
Malować, pisać, uczyć z możliwie największym oddaniem to najbardziej intymna afirmacja twórczego życia, jaka jest nam dostępna w tych rozpaczliwych czasach.
— Philip Guston (1913–1980)
•
A gdyby tak przestać pragnąć — zapisałam sobie — a gdyby tak odpuścić i dać się pochłonąć chwili?
Olivia Laing, Republika ciał. Eseje o wyzwoleniu,
przeł. Dominika Cieśla-Szymańska,
Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2024.

Kaan, fragment.
Kultura, w której żyjemy, nie kocha kobiecości. Pożąda jej, to prawda, często przemocowo, ale jej nie kocha, nie pragnie.
♀
Cispłciowość nie jest przecież stanem natury, ale formą naiwności. To przeżywanie własnej płci tak, jakby była ona czymś oczywistym, przejrzystym, niestawiającym żadnego oporu. To moja siostra z zaskoczeniem przyjmująca fakt, że można nie chcieć spędzić życia w płci i ciele, które zostało przypisane przy urodzeniu. To promotorka mojego doktoratu stwierdzająca, z delikatnym zażenowaniem, że nigdy tak naprawdę nie przejmowała się tym, czy jest kobietą, czy nie. Tak rozumiana cispłciowość nie jest zresztą żadną „tożsamością płciową”, ale rodzajem swobody, który pozwala iść przez życie bez potykania się o doświadczenie posiadania i pragnienia płci. Wynika z tego, że tak naprawdę mało kto jest do końca cis, ponieważ mało komu udaje się całkowicie uniknąć tych sytuacji życiowych, gdy przypisana płeć nagle zaczyna uwierać. Nie musi to prowadzić do pragnienia tranzycji; cispłciowość to umiejętność ignorowania tych potknięć i brak wyczulenia na to, co to znaczy pragnąć innej płci całością własnych marzeń.
♀
Cisprzywilej polega na tym, że „gra” z kobiecą seksualnością i cielesnością jest traktowana właśnie jako gra — o ile tylko kryjące się za nią ciało i seksualność są postrzegane jako skazane na kobiecość, a nie jako takie, które się na nią decydują.
♀
Chcemy całego życia i jeszcze trochę.
J. Szpilka, Gorset, wstyd i kocie uszka. O transkobiecości,
Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2024.
(wyróżnienie własne)

Açorka.
Dla mnie wielką wartością jest to, że wiem, kim jestem i w czym jestem dobra. Kiedy ma się dwadzieścia pięć lat, na ogół się tego nie wie, ale w wieku pięćdziesięciu pięciu już raczej tak. A dojrzała wolność oznacza też, że człowiek przestaje się tak przejmować tym, co myślą inni, również na temat naszego wyglądu. Jest to jedna z wielu rzeczy, na które można wzruszyć ramionami i już.
— Åsa Wikforss
[w:] Katarzyna Tubylewicz, Wolności moja. Książka
o poszukiwaniu,
Wielka Litera, Warszawa 2024.
(wyróżnienie własne)
Puzzle wrażeń wskoczyły na swoje miejsce w ułamku sekundy, gdy do ucha wpadł mi czwarty z nich. Pierwszym była atmosfera sfotografowanego miejsca i krzesło, które przykuło moją uwagę na dłużej swoim, zapewne dość powszednim, doświadczeniem bycia pustym czy opuszczonym. Drugim puzzlem było odkrycie, podczas czyszczenia w telefonie kalendarza, cytatu (poniżej), którego źródła, notując kiedyś tam, nie zapisałam; którego nijak ustalić teraz nie dałam rady. Trzecim zaś parafraza wyjętych z czeluści przeszłości słów: żeby docenić życie, żeby chcieć je żyć, trzeba uśmiechać. Może żeby rysować, à propos wspomnianego krzesła, też trzeba uśmiechać. Ostatnim puzzlem, swoistą wisienką na torcie, był głos, o którego istnieniu jeszcze chwilę temu nie miałam pojęcia. Dwa z tych puzzli, pierwszy i czwarty, do ręki włożyła mi Kaan, uśmiechając mnie bardzo.
Bezzębny szaman z Indonezji: Jak robisz taka poważna mina, to wystraszasz dobra energia. Żeby medytować, trzeba uśmiechać. Uśmiechaj twarzą, uśmiechaj umysłem, a dobra energia usunie zła energia.
(wyróżnienie własne)

Kaan.
*
Mzux Maen & Yasmin Levy, Hayii.

fot. Pati, fragment.
To niepewność jest paliwem przygody.
Reinhold Messner, Pod wiatr. O czerpaniu siły
z przeciwności losu,
przeł. Piotr Wawrowski,
Wydawnictwo Helion, Gliwice 2026.

fot. Pati, fragment.
W życiu, w tym prawdziwym – żadnych chronometrów, żadnego ścigania się, żadnych zawodów: kto szybszy, silniejszy, skoczniejszy i temu podobne, żadnych przegrywających. W życiu — sami wygrywający.
Edward Stachura, Fabula rasa,
Wydawnictwo Estymator, Toruń 2000.

fot. Pati.
[…]
to, do czego nie da się iść, żadną drogą, to tylko może przyjść samo, samoistnie, lekko, łagodnie, swobodnie, niesione własnym powiewem, nie chciane, nie przywoływane, nie wymodlone, bez najmniejszego wysiłku ze strony kogokolwiek
[…].
Ty nie możesz tego ogarnąć, w żaden sposób, nijak, nigdy. To natomiast może ciebie objąć. Wtedy, kiedy poprzez czystą, nagą, niewartościującą obserwację poznasz, czym są twoje pragnienia i sprzeciwy, to znaczy pragnienia i pragnienia, gdyż sprzeciw jest oczywiście też pragnieniem, kiedy zaobserwujesz spokojnie, jak powstają, dlaczego, po co i jak w ogóle funkcjonuje ten cały mechanizm, wtedy i tylko wtedy będziesz mógł zostać ogarnięty, przygarnięty przez prawdziwy wymiar wszystkiego.
Edward Stachura, Fabula rasa,
Wydawnictwo Estymator, Toruń 2000.
(wyróżnienie własne)

fot. Pati, fragment.
Pomiędzy rozwianiem się jednej twojej myśli, a wychynięciem ze studni pamięci kolejnej twojej myśli —
są w tym murze szczeliny, szpary, przerwy, luki, dziury. To trwa ułamki sekund, ale to wystarczy, bo te ułamki sekund do czasu nie należą, są poza czasem. Podczas tych przerw jest z tobą kontakt. Poprzez te szpary jest z tobą porozumienie. Przez te szczeliny wnika w ciebie oczywistość i spotyka się z oczywistością w tobie będącą. Przez te szczeliny wnika głos dzwoneczka i budzi to, co w tobie śpi. […]
W te szczeliny siewca sieje.
Edward Stachura, Fabula rasa,
Wydawnictwo Estymator, Toruń 2000.
(wyróżnienie własne)

fot. Pati, fragment.
Widzisz, słyszysz, ile się słyszy, kiedy się słucha? Słuchać to słyszeć, słyszeć to widzieć, widzieć to wiedzieć, wiedzieć to być.
Edward Stachura, Fabula rasa,
Wydawnictwo Estymator, Toruń 2000.

fot. Pati, fragment.
the only true wisdom is in knowing
you know nothing
[…]
embrace the storm
you are something, but not nothing
past is not a chain, but a thread
pull it and it may lead you home
begin where the light no longer reaches
where no path has yet been made
— Ilia Malinin
Ilia Malinin, Winter Olimpics 2026.

*
Asaf Avidan, The Ball.
Alan Mayer, The Smell of the Sea (theme).
Sergiu-Dan Mureșan, Code Duello.