Jabłoń, która nie rodzi, należy wyciąć, usłyszałam.
Jak to jest: żyć, być, śnić i nieprzerwanie marzyć,
gdy prawie ci wmówiono, że jesteś taką Jabłonią?
Jak to jest kwitnąć przez cały rok? Rozkwitać każdego dnia?
Szczególnie dotkliwe bywają straty wtórne związane z przyszłością. Po śmierci bliskiej osoby człowiek opłakuje nie tylko to, co było, ale również to, co już nigdy się nie wydarzy […]. Żałoba dotyczy zarówno utraty przeszłości, jak i utraty wyobrażonej przyszłości.
•
Każdy człowiek ma swój refren, każdy człowiek ma swoją piosenkę. Kolejne zwrotki opowiadają o różnych etapach życia, ale refren jest o tym, co pozostaje niezmienne. I to coś powraca w opowieściach wszystkich ludzi, którzy nas znali. Naprawdę!
Ewa Pawlik, Sztuka umierania. Jak oswoić śmierć, by nie przegapić życia,
W.A.B., Warszawa 2026.
to nie jest prawda objawiona ani udowodniony w trudzie lemat.
to nawet nie są wypracowane latami stanowisko czy opinia.
to tylko moja perspektywa, zdekompresowany stan moich emocji i uczuć wobec tego, jak widzę konkretną sytuację — jedyne, czego możesz oczekiwać, to tylko tego, że wezmę odpowiedzialność za wypowiedziane słowa, ale będę też miała gotowość i ciekawość, by przyjrzeć się twojej perspektywie, jeśli tylko się nią ze mną podzielisz.
318/365
❦ [suplement 16.11.2026]
To dobre uczucie: widzieć w jednej chwili wszystko naraz. Nie myśleć, nie interpretować, nie szukać zrozumienia.
Remigiusz Ryziński, Uczeń,
Wydawnictwo Literackie, Kraków 2026.
ile czasu — w dziesiątkach lat — potrzebujemy, by uwierzyć* w to, czego doświadczamy? by dać się temu prowadzić? by odłożyć na bok dobrze wyrobione zdanie na temat tego, co ma zdarzyć się** jutro, puścić, odpuścić i dać szansę czemuś jeszcze nieznanemu?
317/365
__________
* a może tylko odzyskać dziecięcą wiarę.
** jedenaście miesięcy temu, gdy podejmowałam jedną z najtrudniejszych decyzji, amputowane miejsce w sercu opatrywałam czytanymi literkami. a potem zapisałam na marginesie to, co do mnie przyszło: rzeczowniki to stan, przymiotniki to opinia, czasowniki zaś to prawda, czyli proces, który nieustannie zwraca nas naszemu życiu, by mogło płynąć tam, gdzie chce.
jedenaście miesięcy później, czyli dziś, znalazłam ten brudnopis. wtedy, pamiętam, nie chciałam stać się zgorzkniałym zakonnikiem. dziś wiem, że mi się udało nie być nim ani przez chwilę.
[…] wszelka ocena jest mgłą: we mgle nie widać;
[…].
•
Bo jakieś zdanie usłyszane „nie dalej” jak wczoraj nie jest tym samym zdaniem słyszanym dzisiaj, choćby nawet sformułowane było identycznie jak wczoraj. Bo wszystko się zmienia, wszystko się mieni, wszystko się skrzy i człowiek-dzisiaj nie jest już oczywiście człowiekiem-wczoraj. Wszystko się mieni i wszystko, co się słyszy, słyszy się zawsze po raz pierwszy w życiu, tak samo wszystko, co się widzi, dotyka, smakuje, czuje, przeżywa.
Edward Stachura, Fabula rasa,
Wydawnictwo Estymator, Toruń 2000.
Czytałem kiedyś pamiętnik zgorzkniałego, nieszczęśliwego zakonnika, który opuścił klasztor.
Jan Twardowski, Tylko miłość się liczy,
Aleksandra Iwanowska (wybór),
Wydawnictwo Święty Wojciech, Poznań 2009.
dziś jest pierwszy dzień od powrotu z mojego dziewiątego giganta*, gdy nie jestem w niedoczasie, nie gonię, nie nadrabiam zaległości — jestem bez poczucia, że zalegam coś życiu.
cały dzień tylko dla mnie i włoskich słów.
nie zmarnuję ani chwili.
314/365
________
* przez większą część giganta łomoliłam nie tylko tamtą, ale również poniższą piosenką — to moje dwa osobiste hymny, pomagające pamiętać, że chcę być partnerem mojego życia, a nie jego ofiarą.
ta piosenka długo kazała czekać na chwilę, gdy oświadczy z przekonaniem: tak, ten wpis będzie dla mnie dobry. dziś wszystko stało się jasne.
AI i.e. Global Thievery:
Nina Sartori, Me la riprendo, la vita.
me la riprendo, la vita
la voglio intera, infinita […]
ma c’è una forza silenziosa che nessuno può spiegare
nasce quando tocchi il fondo e scegli ancora di tornare
se porto una ferita non la copro, non la nego […]
sono tornata, adesso mi vedi
ridammi i giorni, ridammi il mare
ridammi il tempo per ricominciare
ridammi il fuoco, ridammi la voce
ridammi il diritto di essere felice ridammi il sole sopra la fronte ridammi il mio nome, più forte della notte
ciesząc się, że coś pojawiło się w moim życiu, nigdy nie pomyślałam, że skoro jest, to któregoś dnia zniknie
i zrobi to pewnikiem w najbardziej nieoczekiwanym momencie.
wciąż nie jest to moja pierwsza myśl, ale gdy znika — bo zniknęło — już nie szaleję z nieszczęścia, nie szarpię się z niechcianym, puszczam. jest mi smutno, ale ten brak zatrzymuje mnie tylko na chwilę, ponieważ postanawiam iść dalej bez.
313/365
❦
Niekiedy wystarcza świadomość, że podjęliśmy próbę. Lista niedokończonych spraw może być zachętą do większej odwagi w codziennych relacjach.
•
Pewne historie pozostaną częściowo nieprzeniknione. Tak po prostu jest.
Ewa Pawlik, Sztuka umierania. Jak oswoić śmierć, by nie przegapić życia,
Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2026.
co było pierwsze*, oczekiwania świata wobec ciebie czy oczekiwania, które sam_ sobie narzucasz?
odpowiedź nie gra żadnej roli. zarówno te endogenne, jak i te wywołujące presję z zewnątrz, jeśli nierealne lub na ten moment zbyt wysokie, są śmiercionośne dla radości, zachwytu czy otwartości na to, co przynieść mogą kolejne chwile lub dni.
311/365
_________
* podrasowana, umieszczona w innym kontekście wersja pytania: co było pierwsze,
jajko czy kura?
Zwykle nie wystarcza mi, że tak jest i już. Potrzebuję wiedzieć dlaczego tak jest i nie zadowalam się szybką odpowiedzią: bo tak.
Porządek w przyimkach robiłam nieśpiesznie. Widziałam te dwa słowa setki razy, ale dopiero dziś przestało mi wystarczać, że są to synonimy. Dla mnie to nie są już tylko dwa czasowniki będące synonimami. To samobieżne drobinki poezji i miłości.
✍
all’amore sfortunato
mi sono dimenticata* di quei giorni
mi sono scordata* di te
che tu sia felice do nieszczęśliwej miłości / zapomniałam tamte dni / zapomniałam cię / obyś był szczęśliwy
preferisci dimenticarti o scordarti? ;) wolisz zapominać czy zapominać? ;)
___________
* źródłosłów: pot. łac. de-menticare (usunąć z umysłu).
** źródłosłów: pot. łac. ex-cordare (usunąć z serca).
*
Łona, ĄĘ, [w tym:] Pawła Jabłońskiego
projekt zaliczeniowy z liternictwa.
❦ […] mojego życia nikt mi nie odbierze. […] Dla mnie była to rewelacja — coś się w człowieku dzieje i nie sposób się cofnąć. Siedząc w samolocie, przez okienko widziałam chmury i pomarańczowe, promienne światło, co za spokój, i wszystko do mnie wróciło, jakbym się znajdowała w określonym punkcie swojej świadomości — ileż razy dobrze się czułam w samolocie, zawsze lubiłam latać. I wszystko było tam jednocześnie: cudowne życie z każdego punktu widzenia, spełnione pragnienia i namiętności, które to życie niszczą, napełniają mnie i tworzą, i spotkania, słodkie, ciekawe zderzenia — i to wszystko we mnie jest. Rzeczywiste i dokonane, wszystko jest, dopóki mam pamięć, wyryte we mnie równie pewnie jak smutek. W przeciwieństwie do tęsknoty zdarzenia, które nastąpiły, pozostają na zawsze, i tego nikt mi nie odbierze – jestem przeszłością, którą hołubię.
•
Nie można cofnąć tego, co już się stało. Nie można wyrwać sobie tych wydarzeń z ciała.
•
Nie wiem, co się z nim stało. Nigdy więcej go nie widziałem.
Virginie Despentes, Drogi dupku, przeł. Beata Geppert,
Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2026.
liczy się każda próba. każde nienajlepsze czy nieidealne wykonanie liczy się podwójnie.
perfekcyjny wykon nie liczy się wcale, bo oznacza tylko i aż tyle, że ćwiczenie jest zbyt łatwe — można tylko pogratulować.
rise slow[ly]
[…] I didn’t need the light to find my way
I just kept moving through the dark each day
[…] but every fall just showed me where to stay
not fast, not loud, not for the crowd
just real, just deep, just mine to keep
za młodu, dawno, dawno temu podstawowym składnikiem szczęścia było dla mnie spełnienie. teraz szczęście przyjmuje formę nieustającego zachwytu dobrem, które jest. wciąż jeszcze jest.
jestem w drodze* na drugą stronę życia. umieram, niekoniecznie szybciej niż ty.
z dużą dozą pewności powiedziałabym, że robię to tylko intensywniej i bardziej spektakularnie niż ty.
307/365
__________
* triduum listopadowe: (poświęcone kolejno: świętym, zmarłym i… żywym), czyli dzień Wszystkich Świętych, Zaduszki i trzeci listopada. przyszło mi do głowy, że jest co dziś świętować z przytupem. święto mniejszości — nas wszystkich, tych jeszcze całkiem żywych.
❦ [suplement 4.11.2026] […] doświadczenie utraty rozpościera się szeroko po obu stronach granicy między „tu i tam”.
•
Ten, kto ma świadomość własnego umierania, przygląda się życiu z perspektywy dla wielu niedostępnej. […] To, co naprawdę kluczowe, wyłania się na pierwszym planie, a to, co zajmowało nas dotąd, zupełnie traci na znaczeniu.
Ewa Pawlik, Sztuka umierania. Jak oswoić śmierć, by nie przegapić życia,
Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2026.
ukradli nam paczkę ciastek. zostali na tym złapani, więc krzyczą: pójdźmy na kompromis! chcą sprawiedliwie podzielić się z nami naszymi ciastkami, czyli na pół.
306/365
[dostęp 2.11.2026], źródło: gugel.
[suplement 7.11.2026] •
Ci ludzie [skrajna prawica] nie znają żadnego tabu — są pragmatyczni. Dążą do władzy. O niczym innym nie myślą.
Virginie Despentes, Drogi dupku, przeł. Beata Geppert,
Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2026.
tak,
ćwiczenia — jedno po drugim — któregoś dnia nie będą już nudnym, znienawidzonym obowiązkiem, lecz przejdą płynnie i bez ostrzeżenia do kategorii „niedoścignione marzenia”.
potrzebuję codziennej dyscypliny, nawet jeśli chwilami czuję się jej ofiarą. oburzona na to stwierdzenie dyscyplina* natychmiast zareagowała, by udowodnić, że nie jest oprawcą:
— nie musisz, nie rób!**
305/365
___________
* nie jest po to, by zniewolić, uprzedmiotowić życie, lecz by pomóc mu rozwijać się, by mogło jak najdłużej i jak najpełniej korzystać*** z tego, co oferują mu okoliczności.
** robię, a możliwość zrobienia samodzielnie tych ćwiczeń traktuję już tak jak powinnam, czyli jako przywilej.
*** nadzieja natychmiast nabrzmiewa nowymi pąkami. że listopad? nic sobie z tego nie robi, szykuje się do kwitnięcia.
🍆
[suplement 2.11.2026]
Najbardziej mnie fascynuje prędkość, z jaką się zmieniamy, plastyczność naszej rzeczywistości. Coś, co było niewyobrażalne, stało się normalne.
Virginie Despentes, Drogi dupku, przeł. Beata Geppert,
Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2026.
[suplement 7.11.2026]
Kiedy jestem w dobrej formie, chodzę po Paryżu. Chodzę po nim wzdłuż i wszerz, a od pierwszego lockdownu wykształciła mi się z nim dziwna relacja. Przypominam sobie, że kocham to miasto, tak jak kochamy coś, o czym wiemy, że można to stracić.
Nie potrzebuję dowodu, by wiedzieć, że to, co pamiętam z dzieciństwa, było — i że było tak, jak to sobie wyobrażam. Tym różni się prawda od faktu: prawda jest własna, fakt należy do wszystkich.
Remigiusz Ryziński, Uczeń,
Wydawnictwo Literackie, Kraków 2026.
w trudnych chwilach zwykle zapominam o tym, że. tymczasem, szczególnie w trudnych momentach potrzebuję pamiętać, potrzebuję przypominać sobie wciąż od nowa, że.
nie idę przez to wszystko sama — nawet w tych chwilach, gdy fizycznie jestem sama w ulu, nie jestem z tym sama.
bo przecież jestem tu tylko na chwilę — jak łatwo to napisać, zanotować, przeczytać. jak łatwo jest łudzić się, że rozumie się do trzewi sens tych słów. i jak trudno rozstać się* z każdą dobrą chwilą.
302/365
_________
* by było łatwiej puścić, trzeba wycisnąć z niej, ile się da; nie zapomnieć wytarzać się w niej do utraty tchu.
czasem myślę o tych, którzy przede mną byli szczęśliwi w ulu, nim ten ulem się stał — był już wtedy dobrem luksusowym, przyjmującym formę mieszkania. myślę o nich za każdym razem, gdy myślę o tych, których marzenia będą spełniać się w ulu, gdy przestanie być moim domem. o jednych i drugich nic nie wiem, ale myślę o nich ostatnio częściej i jest to z pewnością znak, że nieuchronnie nadciąga listopadowa ciemność.
301/365
Z tygodnia na tydzień poranki spóźniały się coraz bardziej […].
Selja Ahava, Dzień, w którym wieloryb przepłynął przez Londyn, przeł. Justyna Polanowska,
Grupa Wydawnicza Relacja, Warszawa 2026.
choć nie siada w moim fotelu, panoszy się po całym ulu. jara jak opętana, łapie za gardło, drażni oczy, a my musimy z nią mieszkać, spożywać posiłki i żyć tylko po to, by przeżyć, nie tracąc nadziei na lepsze dni. ona wabi się żałoba.
297/365
Język mnie opuścił. Znalazłam się w miejscu, w którym nie znałam żadnego języka. W opuszczonym miejscu.
Gdzie jesteś?
Jeanette Winterson, Po co ci szczęście, jeśli możesz być normalna?,
przeł. Kaja Gucio, Czarne, Wołowiec 2026.