była młodsza od kudłatej o 52 dni. odeszła 315 dni po niej. ćwiczenia z utraty odrobiła w swym życiu z nawiązką — od dziś gania z prawie wszystkimi małoduńskimi „piesami”.
64/365
Saba
(2010-2026)
fot. Häwwä, fragment.
Śmierć to jest zakręt drogi.
Umrzeć to tylko zejść z pola widzenia.
Gdy nadstawię ucha, słyszę twoje kroki,
Nie mniej prawdziwe od mego istnienia.
Fernando Pessoa, 46 wierszy ortonimicznych,
przeł. Michał Lipszyc,
Biuro Literackie, Kołobrzeg 2025.
dwa dni później niż w zeszłym roku spadł śnieg, podwójnie pierwszy. pierwszy tego zimnego czasu, pierwszy bez Niej. cieszę się nim za Nią i dzięki temu jest dziś ze mną od rana bardziej niż zwykle.
327/365
[całkowita asystencja: Sadownik],
fragmenty.
Znowu ten metafizyczny przeciąg między światami, między śmiercią a nami.
Manuela Gretkowska, Przeprawa,
Wydawnictwo Znak, Kraków 2023.
to czysty przypadek, że policzyłam. dziś skończyłaby 186 miesięcy. przeczytałam* poniższy fragment i ruszyła fala.
308/365
______
* najpierw przeczytałam, zachwyciłam się, zadumałam, zatęskniłam okrutnie, dopiero potem skojarzyłam datę i policzyłam, i muszę tu zaparkować tę tęsknotę i wdzięczność, że mogłam być Jej człowiekiem; ze zdjęć w telefonie odcedziłam Heniutkę jesienną z czasów, gdy śmierć trzymała się z daleka od Małej Danii.
[…] zwierzęta pojawiają się obok nas, żebyśmy się dowiedzieli czegoś nie o nich, ale o nas samych.
Katarzyna Tubylewicz, Wolności moja. Książka
o poszukiwaniu,
Wielka Litera, Warszawa 2024.
pół roku — dziś to nie jest miara czasu lecz tęsknoty. to zdjęcie zobaczyłam po raz pierwszy w zeszłym miesiącu, choć zostało zrobione w styczniu 2021 roku.
już nie mogę się doczekać, by przyszła do mnie śniegiem.
297/365
fot. Maggie, fragment.
Od tamtej pory w domu jest dziwnie. Nie ma jej i nie ma części nas. […]
Co zostało? […] Odruch patrzenia w miejsca, w których zwykle leżała. […]
Nie ma jej i życie toczy się dalej. […] Czasem wydaje mi się, że wystarczy mnie dotknąć, a rozpadnę się na kawałki. I wciąż oddałabym wiele, by móc ją głaskać […].
•
Gdybym mogła jej powiedzieć, jak bardzo ją kocham, a ona by mogła zrozumieć, jaką jest niezwykłą […] istotą.
•
Nie można się wstydzić wielkich słów, trzeba po nie sięgać, by wyrazić wdzięczność, póki jest okazja.
Joanna Mizielińska, Księga umarłych,
Wydawnictwo Agora, Warszawa 2025.
choć niewidomy, naoglądał się w swym życiu wielu idiotów. dysponował niebywałą, mimo że zrodzoną z niemocy, mocą — niewielu to dostrzegało.
choć nigdy nie spotkaliśmy się, poruszona faktem, że odszedł, palę dla Niego dziś światełko.
281/365
[…] będziemy mogli później zapytać: „Co właściwie straciłem, umierając?”. Na ścieżce tej rezygnujemy ze wszystkiego, czym w swoim mniemaniu jesteśmy, wkraczamy w zupełnie nieznany świat i stajemy się tym, kim w rzeczywistości byliśmy zawsze – w głębi duszy o tym wiedzieliśmy, jednocześnie sobie tego jednak nie uświadamiając.
Richard Rohr, Nieśmiertelny diament. W poszukiwaniu
prawdziwego ja,
przeł. Marek Chojnacki,
Wydawnictwo
WAM, Kraków 2013.
*
Jeżeli nie jesteś zdolny widzieć więcej
ponadto co widzialne,
nie możesz zobaczyć niczego.
– Ruth Bernhard
po cichutku, bez pośpiechu, już nie dla jednej osoby zapalamy to światełko. pali się dla wielu ludzkich i nieczłowieczych Osób. tak bardzo mi Ich tu, po tej stronie życia, brak, choć przecież wiem, że z nami są.
253/365
[Wszechświat] wysyła nam drobne wiadomości, wywołuje koincydencje i szczęśliwe zbiegi okoliczności, przypomina nam o tym, żebyśmy się zatrzymali, rozejrzeli i uwierzyli w coś jeszcze – w coś więcej.
— Nancy Thayer
*
Oto miłość: dzięki niej można wzlecieć ku tajemnemu niebu i odsłaniać setki zasłon w każdym momencie. Najpierw pozbawia oddechu. Później pozwala zrobić krok bez użycia stóp.
— Rumi
urodziła się we wtorek. dziś, piętnaście lat cztery miesiące i pięć dni później, też we wtorek uwolniliśmy Jej prochy. od jutra będzie dotykać nas falami bałtyku.
252/365
[asystencja: Sadownik]
Dawno temu, kiedy wzięliśmy sobie psa, gdy pies został przywieziony i zaparkował w wybranym kącie, okazało się, że obecność trzeciego bytu w mieszkaniu zmieniła je – stało się nieco mniej nasze, wymagało ujarzmienia i zasiedlenia na nowo. Efekt zniknął po kilku dniach, aby potem, po odejściu psa, wrócić ze zdwojoną siłą.
Jarek Westermark, Truteń, czyli rozprawa z ojcostwem,
Wydawnictwo Agora, Warszawa 2025.
W piątek wiele puzzli wskoczyło na swoje miejsca. Pamiętam, gdy po raz pierwszy w życiu czułam się dobrze w większej grupie ludzi, pamiętam to poczucie przytulenia, niebywałego przywileju bycia częścią tamtych chwil. Pamiętam poczucie bezgranicznej miłości. Przypomniało mi się dziś, że o nim zapomniałam i dopiero dziś skojarzyłam.
W piątek skrystalizowało mi się, że poczucie rodzinnego deficytu miłości, w ktorym żyłam przez większość swojego życia, nie wynikało z niedojrzałej formy członków mojej szeroko pojętej rodziny pochodzenia, nominalnie dorosłych ludzi, którzy nijak nie wyrobili się na relacyjnych zakrętach, lecz z braku podłączenia do Drugiej Strony, z braku umiejętności dostrzeżenia, że stamtąd płynie nieustannie nieskończenie wielka miłość. Od piątku nie doświadczam niczego innego.
Wybierając imię-na-tu, nie chcąc utracić istoty jestestwa człowieka, wybrałam Mu kiedyś tam: Salvo. Dopiero w piątek odkryłam drugie, życiodajne dla mnie znaczenie tego imienia. Salvo to nie tylko imię, ale również forma pierwszej osoby liczby pojedyńczej włoskiego czasownika salvare (ratować). Salvo nie tylko mnie uratował, ale i obdarował bezcennościami, pomyślałam, kosztując dań, które On lubił w Jego ulubionym miejscu.
Innymi słowy:
Salvo mi ha salvata!
Grazie infinite.
Carissimo Salvo, ci vediamo!
fot. Cubú [z:] arch. rodzinne.
|
Salvo |
Tata Salvo |
Wciąż jesteśmy dla siebie tym wszystkim, czym byliśmy.
[…]
Niechaj moje imię nadal będzie słowem używanym na co dzień.
Wymawiaj je bez trudu i bez śladu cienia.
Znaczenie życia pozostało bez zmian.
[…]
Jestem gdzieś w pobliżu,
tuż za rogiem.
Wszystko jest w porządku.
— Henry Scott Holland
Fusy wrażeń nie tylko musiały opaść. Przede wszystkim musiały się we mnie pomieścić, bo każdy bezcenny. Ostatniego piątku powinno być inaczej. Ja zadzwoniłabym do Salvo z urodzinowymi życzeniami i cieszyłabym się, że pójdą w czwórkę na pyszne jedzenie w ten odświętny Czas.
•
Gdybym trzy lata temu z małym hakiem nie odebrała telefonu… nie byłoby tamtego czwartku, spotkań, które przyszły potem, wielu telefonów i esemesów oraz tego piątku i wielu dni, na które mam nadzieję.
Gdyby Salvo nie był tak uparty, jak był, by obdarowywać bliskich, i odpuścił szukanie numeru telefonu, by się ze mną skontaktować… nie byłoby tego piątku.
Gdyby Salvo nie odnalazł zaproszenia na ślub w oliwskiej katedrze, który odbył się ponad pięćdziesiąt pięć lat temu; zaproszenia, na którym Ciocia Irka, swoim pięknym pismem zapisała numer telefonu, którego nigdy nie zmieniłam… nie byłoby tego piątku.
Gdyby, gdyby, gdyby… Nikt w życiu nie obdarował mnie tak bardzo jak Salvo przez cały ten piątek, gdy z nami był.
|
|
|
|
|
|
|
|
| [częściowa asystencja: Sadownik] | |
| • Salvo |
|
 |
|
| fot. Cubú [z:] arch. rodzinne. | |
skreślamy ostatnie pozycje z listy rzeczy do wzięcia. pierwszy raz nie pakujemy klatki, misek, karmy, dodatkowego kocyka na kanapę na werandzie.
pierwszy i ostatni raz spakowaliśmy urnę.
246/365
Nikt nie żałował, że kochał psa.
pies Fafik
🐾🐾
Gdy odejdzie człowiek, pozostaje pustka;
gdy odejdzie pies, zostaje ogromna pustka.
Człowieka Fidusa
| Ten, kto | ||
| nic nie wie, nic nie kocha. | ||
| Ten, kto | ||
| nic nie robi, nic nie rozumie. | ||
| Ten, kto | ||
| nic nie rozumie, jest nic niewart. | ||
| Ale | ||
| ten, kto rozumie, również kocha, zauważa, widzi… |
||
| Im | ||
| więcej wiedzy wiąże się z jakimś przedmiotem, | ||
| tym | ||
| większa jest miłość… | ||
| Kto | ||
| wyobraża sobie, że |
||
| wszystkie | ||
| owoce dojrzewają w tym samym czasie co poziomki, | ||
| nic | ||
| nie wie o winogronach. | ||
| Paracelsus |
Na skraju śmierci było ogromnie dużo miłości. W ostatnim zwykłym dniu, gdy jeszcze nie wiedzieliśmy, że nadciąga nieodwracalne, odwiedziła Cię Młodość, która w przeciągu ostatniego roku przeistoczyła się w piękną młodą kobietę. W ostatnim dniu*, który spędziliśmy jeszcze całym Stadem, pożegnały się z Tobą Pati i Rysia. Prawie całą ostatnią Twoją noc, spędziłam słuchając, jak oddychasz. Poza tymi momentami, gdy było to dla Ciebie trudne, była to dla mnie najpiękniejsza melodia świata. A potem przyszedł dzień. Ten, na który nigdy nie czekaliśmy. Bolesna świadomość ostatniego wspólnego ranka. Kilka godzin potem przyszła pożegnać się z Tobą Maggie. Ty — napisała mi tamtego wieczora Maggie — pożegnałaś się z Nią w ten sam sposób, w jaki się poznałyście: buziakiem.
Pani Wetka, która do nas przyszła (czekanie było największym koszmarem), okazała się być Twoją starą dobrą znajomą, podniosłaś głowę, patrzyłaś na nią swoimi niewidzącymi oczami. Znała Cię, jak ustaliliśmy, od trzynastu lat. Wspominaliśmy wszystkie gastrologiczne ratunki, opróżnianie gruczołów okołoodbytowych, Twoje radosne wskakiwanie na wagę zaraz po wejściu do gabinetu, choć nikt Cię o to nie prosił, i bezpardonowe pobieranie opłaty w chrupkowej walucie za każde grzeczne i dzielne przetrwanie procedury medycznej. Byłaś w najlepszych możliwych rękach. Zdalnie towarzyszyły Ci Timka, Kaan, Młodość i Jej Mama. To niesamowite, w ile ludzkich żyć wniosłaś radość. Na powierzchni utrzymywało nas wiele wspierających myśli dobrze życzących nam Ludzi.
Pan, który przyjechał po Twoje ciało. Nigdy nie zapomnę sposobu, w jaki przełożył Twój pyszczek na całun. Byłam bezgranicznie wdzięczna za jego delikatność. A potem już tylko przejmująca cisza w ulu; esemesy, wiadomości i rozmowy telefoniczne pełne wspomnień z Tobą w roli głównej.
W przyszłym tygodniu Sadownik odbierze Twoje prochy. Jeszcze czeka Cię podróż w ukochane przez nasze Stado miejsce. A póki co, parafrazując słowa Akuszera: psy, podobnie jak ludzie[,] nie znikają z powodu swojej śmierci. Nie, nie znikają!
fot. Sadownik, fragment, 2013.
_________
* [suplement 24.10.2025]
Została nam jedna noc, choć liczyłyśmy na więcej. Została jedna.
Pytania w głowie: Czy ona wie? Czy to rozumie? Czy tego właśnie pragnie?
Joanna Mizielińska, Księga umarłych,
Wydawnictwo Agora, Warszawa 2025.
chcę na zawsze zachować zdolność dostrzegania wszystkich kolorów, które nauczyłaś mnie widzieć, moja najukochańsza psia Duszo***, chcę zachować Twoją nieskrępowaną niczym radość życia, nieograniczone zaufanie do świata i nieustającą ciekawość.
jestem zaskoczona wyborem zdjęcia, ale żadne inne nie może się tu znaleźć dziś, tylko to. jutro będzie czternasta rocznica, gdy w pikselu zatrzymałam tamtą chwilę, za dziesięć dni Twoje urodziny.
114/365
Hexe
/hod. Nadia Comăneci*/
(2010–2025)
Heniutka**
___________
* Miot „N”. Miała pięć czarnych sióstr. Wśród nich Nicole Kidman i Naomi Campbell. Imion trzech pozostałych kudłatych dziewczynek nie pamiętam.
** Orzeszek wprowadziła do użytku imię Henia, ponieważ nie chciała do Kudłatej mówić po niemiecku.
*** pojaw się w moich snach, proszę, przyjdź nie raz.
💔
Ze śmiercią mojego psa
umiera we mnie kawałek świata.
Jarosław Borszewicz, Mroki,
Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2015.
💔
Ktoś, mijając go przy skrzynce pocztowej, wspomina, że bardzo mu przykro z powodu jego straty, ale Sune nie chce, żeby im było przykro z powodu śmierci, a z powodu życia, które musi teraz wieść bez tego niewychowanego, niezdyscyplinowanego nicponia. Bez łap na ramie łóżka i bez śladów ugryzień na przegubach dłoni. Jak to teraz będzie? […] nie do końca rozumieją jego stratę. Bo przecież to tylko pies. Tak trudno wyjaśnić, że to coś o wiele więcej niż zwierzę, gdy jest się człowiekiem tego zwierzęcia. Wymaga to zapewne więcej empatii niż u przeciętnej osoby. Albo też więcej wyobraźni.
Fredrik Backman, Zwycięzcy,
przeł. Anna Kicka, Marginesy, Warszawa 2023.
(wyróżnienie własne)
💔
Jestem przekonana, że zwierzęta mogą wychowywać ludzi.
Elisabeth Kübler-Ross, Życiodajna śmierć. O życiu, śmierci i życiu po śmierci, przeł. Malina Stahre-Godycka,
Media Rodzina, Poznań 2021.
gdy jeszcze schody z jedną poręczą nie były dla mnie barierą nie do pokonania, co dwa tygodnie Ją głaskałam.
nie mogłam oderwać oczu od uszu tej pięknej Osoby. były dziełem magii, a nie kwestią rasy.
107/365
Florka
(2012–2025)
fot. Człowiek Florki, fragment.
odeszła. od dziś, Biały Kruku, oboje wiecie coś, czego po tej stronie dokładnie nie wie nikt. łomolę więc — tak dobrze pamiętam, gdzie przez dziesięciolecia stał ten winyl.
55/365
Roberta Flack, River.
there’s a river somewhere
flows through the lives of everyone
[…]
there’s a star in the sky
brightens the lives of everyone
[…]
there’s a short song of love
sings through the lives of everyone
[dostęp 24.02.2025], źródło.
Roberta Flack
(1937–2025)
który to już dzień nie dociera do mnie, że Ona jest po drugiej stronie, z Tajgą i Dunieczką. tylko sadownik reprezentował dziś naszą rodzinę na pogrzebie, bo mnie zimno zatrzymało w ulu.
nie przestaje być ze mną Jej uśmiech, głos i serdeczny śmiech, niech pozostaną!
45/365
fot. Hans Benn, [dostęp 14.02.2025], źródło.
wczoraj Heniutka skończyła czternaście lat i siedem miesięcy. dziś do mnie dotarło, że z każdym dniem nasz wspólny, po tej stronie tęczy, czas drastycznie się skraca. każdego wieczoru maleje o względnie coraz większą część.
340/366
ten chłopiec podarował mi Bliźniaczą Liczbę. patrzę na jedno z poniższych zdjęć i słyszę, i nie chcę nigdy przestać słyszeć Jego sprężystych kroków sprzed wielu lat.
jak niesamowitą był osobą świadczy nieogarnialna dziura, z którą od dziś musimy nauczyć się żyć, nie gubiąc ani grama wdzięczności za chwile, gdy namolnie nas nauczał, że życie to czas wypełniony wspaniałymi chwilami.
288/366
Faraday
(2010–2024)
fot. Bliźniacza Liczba, fragmenty.
To nigdy nie jest tylko pies. To rodzina.
Fredrik Backman, Zwycięzcy,
przeł. Anna Kicka, Marginesy, Warszawa 2023.
