piątek, maja 17, 2024

5453. Czekariat (LXXIV)

Poprosiłam, by napotkanym upartym robili cyk. To, co otrzy­ma­łam, przeszło najśmielsze moje oczekiwania. Byłam bardzo cie­ka­wa, jakie dla siebie wybiorą słowa te, nowe dla mnie, uparte.

Nie miałam pojęcia, jak to zrobią, bo niczego nie czytałam od bardzo długiego czasu. Nie miałam nawet nadziei, że wrócę do literek.

To uparta wybiera słowa, a ja bardzo lubię czekać na ten wybór. Kilkanaście nowych upartych zaskoczyło mnie… wybrało książkę.


fot. KD•Team, fragment.

Jesteśmy stanowczo, ale przyjaźnie pod­trzy­my­wa­ni i równo­cześ­nie upadamy bezradnie w przerażającą tajemnicę, po­chwy­ce­ni po­mię­dzy głębokim pragnieniem i pytaniem: „Dokąd mnie to do­prowadzi?”

*

Czyż to nie cudowne, że oddech, wiatr, duch i powietrze są dokładnie niczym – a jednocześnie wszystkim?

Richard Rohr, Nagie teraz. Widzieć tak,
jak widzą mistycy
, przeł. Wojciech Drążek,
Wydawnictwo WAM, Kraków 2024.
(wyróżnienie własne)

środa, maja 15, 2024

5452. 136/366

na­dzieja to nieustępliwy, najgorszy chwast. zadeptana do­świad­cze­niem ostatnich nocy potrzebowała zaledwie jednej se­kun­dy pionowej pozycji mojego ciała*, by odbić.

kolejnych kilka sekund — gdy delektowałam się wbijanymi w po­dło­gę piętami, starając się utrzymać proste kolana i ro­ta­cję miednicy — po­zwo­li­ło jej puścić włochate pędy, które w oka mgnieniu oplotły się mocno wokół nie najłatwiejszej** rze­czy­wi­sto­ści, a gdy to uczy­ni­ły, zaczęła mi całą sobą kibicować: dalej, maleńka, dalej!

136/366

_________
  *    z zabezpieczonym, przy pomocy temblaka i chusty, ramieniem.
 **  [suplement: 16.05.2024] od 1 stycznia 2026 poprawna pisownia: nienajłatwiejszej.

🍆

[suplement 21.05.2024]
Jeśli twoja sytuacja wydaje się beznadziejna,
uszanuj każdą iskrę nadziei w sobie.

Richard Rohr, Nagie teraz. Widzieć tak,
jak widzą mistycy
, przeł. Wojciech Drążek,
Wydawnictwo WAM, Kraków 2024.

[suplement pikselowy: 23.05.2024]

poniedziałek, maja 13, 2024

5451. Zamieniając ziarnka piasku w perły (IX)

nie traktuj osoby pobłażliwie! nawet
dziecko nie lubi być traktowane niepoważnie.
*
co cię w tym, co się dzieje,
interesuje/przyciąga?
KD • Teachers
zauważaj, w reakcji na co
ludzie zmieniają temat rozmowy.

★

5450. O …

Widziałam to zdjęcie bardzo, bardzo dawno temu. Zachwyciło mnie wte­dy. Wróciło przy okazji książki. Nic się nie zmieniło. Wciąż jest ono dla mnie o wielu fundamentalnych w moim życiu rzeczach.

Cieszę się, że wróciło, bo karmi mnie i gada do mnie. Opowiada z pasją. O zaufaniu. O chwili, tej jedynej właśnie teraz. O relacji. O miłości. O przy­szło­ści, w którą idzie się razem lekko i z wiarą w dobry jeszcze Czas.

Taida & Tosia


fot. Saxifraga, fragment.

Potrzebuję tych opowieści szczególnie teraz, gdy łatwe jest tylko słowem, synonimem czystej abstrakcji, cieniem wspomnienia, fatamorganą ma­rze­nia — pięcioma literami, które nagle i gwałtownie rozsypały mi się na kołdrze.

niedziela, maja 12, 2024

5449. 133/366

wybuchy sprzed wielu pokoleń. staram się, by dziu­ra, którą no­szę w sobie od od­łam­ków tamtej przemocy co naj­wy­żej tyl­ko od czasu do czasu zakrzywiała mi rze­czy­wi­stość. mo­zol­nie uczę się, by nigdy jej nie de­finiowała.

133/366

sobota, maja 11, 2024

5448. Zamieniając ziarnka piasku w perły (VIII)

każda rola ma próg.
*
[odnajdując ją najpierw w sobie]
stań po stronie,
której nikt nie chce wziąć.
KD • Teachers
jeśli oczekuję CZEGOŚ od drugiej strony,
to znaczy, że jestem na progu
na zrobienia TEGO CZEGOŚ.

★

środa, maja 08, 2024

5447. W piórach (XV)  //  129/366

oni be­ze mnie, bo ja ze złamaną główką ko­ści ramiennej. pierwszy raz przed pub­licz­no­ścią. byli świetni, dzięki tech­nologii oglą­da­łam spektakl na ścianie w ulu.

129/366


fot. Kompanka, fragment.

Dla nas, to pierwsze doświadczenie naszej historii przed pub­licz­nością, na scenie.
     Jako grupa nieaktorek i nieaktorów za­czę­liśmy, poprzez różne za­ba­wy, po­szu­ki­wać tego, co wokół nas NIE­WI­DZIAL­NE. Stworzyliśmy postaci, sytuacje, relacje. Gdy nasz system już hulał, okazało się, że wy­ma­ga on zde­cy­do­wa­nej naprawy.
     My już NIE WIDZIMY, co można zrobić?
     Dlatego zapraszamy osoby, które nie uczestniczyły w tym procesie, aby ZOBACZYŁY i wskazały nam kie­run­ki na­prawcze
.

Laura, Filip, Kika, Zośka, Grażyna, Sharon, Robert, Sara, Kris, Świadomość, która już machnęła ręką na to, co się dzieje, i Wyrocznia, która zobaczyła szczelinę i widzi szansę.

Fragment zaproszenia.
(wyróżnienie własne)


[dostęp: 8.05.2024], źródło.

wtorek, maja 07, 2024

5446. Panna cotta (CXXVII)

Majówkowe wy­pa­trze­nia. W sumie na ten sam temat. Pati zrobiła cyk upartej, a ja wyczytałam pięk­ne słowa z opaski na nad­garst­ku El Sciura.


fot. Pati, fragment.

se vuoi di più diventa di più
[jeśli chcesz więcej, stań się kimś więcej]

🍆

5445. Ścinki wczesnomajowe

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
[asystencja: Sadownik & Pan Ciasteczko]

środa, maja 01, 2024

5444. 122/366

pierw­sza koza, druga koza, trzecia koza, czwarta koza*… naliczyliśmy siedem kóz dziewiczego stada „pierwszych razów”, które od jutra będziemy razem wypasać.

tylko dwie kozy współdzielę z Sadownikiem, reszta jest tylko moja.

122/366

__________
  *  [suplement: 7.05.2024] wolne tłumaczenie z ukłonem w stronę fonemów: la prima cosa, la seconda cosa, la terza cosa, la quarta cosa…

wtorek, kwietnia 30, 2024

5443. Poza słowami (VI)

Zdjęcie sprzed kilkunastu dni, ale psi kła­czek wypatrzyłam do­piero wczoraj. I prze­padło. I zdjęcie, i kłaczek muszę tu, pod ręką, mieć.


fot. Hawwa, fragment.

*

Felix Mendelssohn-Bartholdy, Pieśń bez słów, cykl 6.:
op. 67, nr 2 fis-moll, Bertrand Chamayou (fortepian),
White Raven’s Favorites Playlist 2022, #95.


Autor(ka) nie do ustalenia.

5442. 121/366

dziś jest wi­gilia wigilii wielu moich pierw­szych „razów”, do któ­rych zliczenia nie wy­star­czy palców jednej dłoni. lęk miesza się z wie­lo­letnim pragnieniem, strach z pew­no­ścią, że damy radę.

tylko ciekawość, niewzruszona, pewna sie­bie, z dopiętymi na ostatni guzik oso­bi­sty­mi sprawami, siedzi już na swo­ich wa­liz­kach i macha nóżkami.

121/366

poniedziałek, kwietnia 29, 2024

5441. 120/366

prze­czytałam: czego chcesz od życia? i zdę­bia­łam, bo nie mia­ła­bym śmiałości, by od­po­wie­dzieć wprost, zde­cy­do­wa­nie, na głos; bez lęku, że dostanę po łapach.

czy moją szczerą odpowiedź życie po­trak­to­wa­ło­by jako żą­da­nie, grzeczną prośbą czy może — tak byłoby naj­pięk­niej — jako za­pro­szenie, byśmy razem, ja i Ono, odkrywali kolejne dobre chwile?

120/366

[suplement pikselowy: 20.05.2024]

niedziela, kwietnia 28, 2024

5440. 119/366

słońce zatrzymane w liściach. liście za­trzy­ma­ne w pikselach. wiele odcieni mło­dziut­kiej jeszcze zieleni, magicznie dobra chwila, cyk, odnaleziona.

119/366

[…]  każdy z nas swoje do­bre ży­cie
nie tyle wy­biera, ile od­naj­duje.

*

Nie znaj­dziesz szczę­ścia, go­niąc za nim, bo nie wiesz, co tak na­prawdę by cię uszczę­śli­wiło. Rób to, co cię naj­bar­dziej in­te­re­suje, a za­znasz szczę­ścia, na­wet o tym nie wie­dząc.

*

Na­sze my­śli i de­cy­zje nie po­wstają w ode­rwa­niu od ciała, które z ko­lei nie funk­cjo­nuje od­dziel­nie od tego, co uwa­żamy za swoją świa­do­mość i wolę.

John Gray, Kocia filozofia. Sens życia
według kotów
, przeł. Agnieszka Wilga,
Fun­da­cja Kul­tura Li­be­ralna, Warszawa 2022.

5439. Z oazy (CCLIII)

Dwunie­dzielne odliczanie literek, cztery. Gdy po raz pierwszy chciałam przeczytać coś Baldwina, nie było na to szans. Z ogromną przyjemnością odnotowałam kilka chwil temu, że po­ja­wił się w nie jednej odsłonie.

Mam kilku znajomych (tak, to mężczyźni, sic!), dla których Ameryka jest sy­no­ni­mem Stanow Zjednoczonych, a panujące tam reguły gry życia społecznego uważane są przez nich za niedościgniony ideał. W kontakcie z tymi osobami muszę zadowolić się prawem do odrębnego zdania w tej kwestii, dyskusja nie jest możliwa. Wspo­mnia­ni panowie, ale też arcypolscy konfederaci i konfederatki (sic!) oraz partia ma­łych ludzi nie zajrzą do tej książki.

To nie jest łatwa książka dla białego, ale warto ją czytać, tropiąc wewnętrznego murzyna, by mieć okazję przyjrzenia się, gdzie sami sobie podstawiamy nogę. Warto zobaczyć najbielszy odcień swojej bieli i zastanowić się, czy aby na pewno nam służy.

Po 62 latach od ukazania się tych literek w oryginale, śmiało i z przykrością należy odnotować, że niestety żadna z nich nie straciła na aktualności. Białe, męskie rządy mogą sobie pogratulować. Episkopat ma co świętować, jeśli słowo murzyn zamienić w wyobraźni choćby na chwilę na kobieta.

Przewraca mnie wręcz prawda, jaką kryje następująca drob­na zmiana w zaledwie jednym zdaniu: [Płeć] to nie jest [tylko] rzeczywistość do­świad­cze­nia ludzkiego czy osobistego; to rzeczywistość polityczna.

Pierwszy polski tłumacz esejów Baldwina Daniel Passent, który w 1963 roku miał szczęście uczestniczyć w spotkaniu z pisarzem na Uniwersytecie Princeton, stracił zakupiony wówczas egzem­plarz książki, bo… skonfiskowała mu go policja stanu Missisipi.

Mikołaj Denderski

•

Dwa eseje, które tworzą książkę, ukazały się po raz pierwszy pod koniec 1962 roku w amerykańskiej prasie […].

∘

Latem i jesienią 2020 roku, kiedy po zabójstwie George’a Floyda bu­dyn­ki w amerykańskich miastach faktycznie płonęły jak żywe przy­po­mnie­nie o tym, ile jest jeszcze do zrobienia w kwestii praw oby­wa­tel­skich Afroamerykanów, ostrzeżenie Baldwina za­po­wia­da­ją­ce „na­stęp­nym razem pożar” brzmiało szczególnie aktualnie.

∘

Baldwin stara się przywrócić do dyskursu politycznego pojęcia „du­cho­wo­ści”, „moralności” i „miłości”, tyle że odarte z fałszywych zna­czeń, jakimi omotały je religie po tym, jak ich pierwotna ener­gia zo­sta­ła „pochowana” wraz z powstaniem państw.

Katarzyna Jakubiak

🖇 🖇

Nazywam się Baldwin, ponieważ zostałem sprzedany przez moje afry­kań­skie plemię albo z niego uprowadzony, by trafić w ręce chrześcijanina na­zwi­skiem Baldwin, który zmuszał mnie do klęczenia u stóp krzyża. Jestem zatem, tak w świetle dnia, jak i w świetle prawa, potomkiem niewolników w białym, protestanckim kraju, i to właśnie znaczy być amerykańskim Mu­rzy­nem, oto kim on jest – uprowadzonym poganinem, którego sprzedano jak zwierzę i traktowano jak zwierzę; którego amerykańska konstytucja uznawała kiedyś za „trzy piąte” człowieka i który, zgodnie z wyrokiem w spra­wie Dreda Scotta, nie miał żadnych praw, jakie biały człowiek byłby zobowiązany respektować.

🖇

Czarni przeważnie albo spoglądają na innych czarnych z góry, albo wzno­szą ku nim oczy z podziwem, nigdy nie patrzą na ciebie tak po prostu, biali zaś przeważnie odwracają od ciebie wzrok.

🖇

Kolor skóry to nie jest rzeczywistość doświadczenia ludzkiego czy osobistego; to rzeczywistość polityczna.

🖇

[…]  to nie źli ludzie przynoszą zagładę cywilizacji; nie trzeba koniecznie, by ludzie byli źli – wystarczy, że będą pozbawieni kręgosłupa.

🖇

W domenie władzy chrześcijaństwo poczynało sobie z bezgraniczną aro­gan­cją i okrucieństwem – trudno, by było inaczej, skoro religie zwykle na­kła­da­ją na tych, którzy odnaleźli prawdziwą wiarę, duchowy obowiązek wyzwolenia niewiernych. Ta akurat prawdziwa wiara troszczy się przy tym o duszę bardziej niż o ciało, o czym zaświadczą ciała (i zwłoki) nie­prze­liczonych rzesz niewiernych.

🖇

[…]  groźba powszechnego unicestwienia wisząca dzisiaj nad całym świa­tem zmienia, diametralnie i nieodwołalnie, naturę rzeczywistości, i rzuca bezlitosne światło na prawdziwy sens ludzkich dziejów. My, ludzie, po­sie­dli­śmy moc pozwalającą nam na eksterminację nas samych; tak oto przed­sta­wia się suma naszych osiągnięć. Odbyliśmy tę podróż i dotarliśmy do tego miejsca z imieniem Boga na ustach. Byłoby to zatem najlepsze, co Bóg (bia­ły Bóg) jest w stanie zdziałać. Jeżeli tak, to już czas Go zastąpić – tylko czym?

🖇

Gloryfikacja jednej rasy i wynikające z tego poniżenie innej – lub innych – zawsze było i zawsze będzie receptą na mord. To nieuniknione. […]  Tego właśnie próbowali dokonać naziści. Oryginalni byli jedynie pod względem środków, po jakie sięgnęli. Daremny trud próbować zliczyć, ile razy słońce wstawało nad rzezią niewinnych.

🖇

Dotychczas autentycznie przeważało podejście, by o tyle, o ile to możliwe, traktować białych z pobłażaniem, jako lekko obłąkane ofiary własnego pra­nia mózgu. Murzyn przyglądał się żywotom, jakie wiedli. Nie było mowy, by dał się nabrać; patrzył na to, co wyrabiają, i na wymówki, jakich się chwytają, a gdy już biały naprawdę popadał w ta­ra­pa­ty, poważne ta­ra­pa­ty, wówczas przychodził do Murzyna. A ten myślał sobie, że gdyby dy­spo­no­wał atutami, jakimi na tym świecie dy­spo­nu­je biały, sam nigdy nie stał­by się tak zagubiony ani tak wyzuty z radości, ani tak bezmyślnie okrut­ny. Murzyn przychodził do białego po nowy dach albo po pięć dolarów, albo po pismo do sędziego; biały przychodził do Murzyna po miłość. Ale sam nie­czę­sto zdolny był dawać to, w poszukiwaniu czego przychodził.

🖇

Jak można szanować, a co dopiero przyjmować, wartości ludzi, któ­rzy pod żadnym względem nie żyją tak, jak twierdzą, że żyją albo powinni żyć?

🖇

Wcale nie jestem pewien, czy warto było się uwolnić od afrykańskiego sza­ma­na, skoro dziś – abym mógł jakoś sobie poradzić z moralnymi sprze­czno­ścia­mi oraz duchową jałowością mego życia – oczekuje się, że popadnę w zależność od amerykańskiego psychiatry. Odrzucam taką zamianę.

🖇

Zbyt wiele jest rzeczy, których nie życzymy sobie wiedzieć na własny temat. Choćby tego, że ludziom nie zależy przesadnie na równości (zresztą wzglę­dem ko­go i cze­go?), za to uwielbiają myśl o byciu lepszymi. I ta prawda o lu­dziach działa ze szczególnie niszczącą mocą tutaj, gdzie trwała toż­sa­mość jest niemal nieosiągalna, a ludzie wiecznie usiłują osadzić się na ru­cho­mych piaskach statusu.

🖇

Dawanie jest wśród ludzi czymś naprawdę rzadko spotykanym. Większość ludzi broni i strzeże; wydaje im się, że bronią i strzegą siebie oraz tego, co uważają za swoją istotę, podczas gdy faktycznie bronią i strzegą własnego oglądu rzeczywistości i swoich wyobrażeń na własny temat. Człowiek nie może dać niczego od siebie, nie dając samego siebie, to jest: nie ryzykując samym sobą. Kto nie potrafi wystawić siebie na szwank, ten jest zwyczajnie niezdolny do dawania.

🖇

[…]  my, czarni i biali, ogromnie potrzebujemy siebie nawzajem, […]  jeżeli naprawdę mamy osiągnąć swoją tożsamość, swoją dojrzałość jako kobiety i mężczyźni.

🖇

[…]  tak rozpaczliwie poszukuje się miłości i na tak przemyślne sposoby się jej unika. Miłość zdziera maski, bez których boimy się żyć, a w których ży­cie, mamy tego świadomość, jest niemożliwe. Mam tu na myśli „miłość” nie tylko w znaczeniu osobistym, ale również rozumianą jako stan ist­nienia czy też stan łaski – nie w infantylnie amerykańskim brzmie­niu łą­czą­cym ją z doznawaniem szczęścia, ale w trudnym i uniwersalnym brzmieniu, w które wpisane są poszukiwanie, odwaga i rozwój.

🖇

Zbyt dużo czasu spędziłem jednak, głosząc kazania, i zdążyłem się na­oglą­dać zbyt wielu potworności. Nie odnoszę się tu po prostu do rażącego faktu, że duchowny w końcu nabywa domy i cadillaki, podczas gdy wierni w dal­szym ciągu szorują podłogi i rzucają swoje dziesięciocentówki, ćwierć­do­la­rów­ki i całe dolary na tacę. Chodzi mi naprawdę o to, że w Kościele nie było miłości. Maskowano nim nienawiść żywioną względem innych, nienawiść żywioną względem siebie oraz rozpacz. […]  Kiedy kazano nam kochać wszystkich, myślałem, że znaczy to, iż należy kochać wszystkich. Ale nie. Odnosiło się to jedynie do tych, którzy wierzyli w ten sam sposób co my […].

🖇

[…] „miłość” to nie „emocjonalny nonsens”,
ale potężna siła sprawcza, zdolna przeobrazić się
w „mocne, konkretne działanie” […].

🖇

Możliwe, że cała nasza nędza, ludzka nędza, bierze się z tego, że gotowiśmy poświęcić piękno naszego życia, skazać się na więzienie zbudowane z to­te­mów, tabu, krzyży, krwawych ofiar, wież kościelnych, meczetów, ras, ar­mii, flag, narodów, byle tylko zaprzeczyć faktowi śmierci, jedynemu fakto­wi, którego możemy być pewni. Wydaje mi się, że faktem śmierci na­le­ży się ra­do­wać – należy wybrać własną śmierć, a wręcz zasłużyć sobie na nią, konfrontując się całym sobą z zagadką życia.

🖇

Na wolnych ludziach spoczywa obowiązek pokładania ufności i ra­dos­ne­go uczestnictwa w tym, co stałe (a stałe są narodziny, zma­ga­nia i śmierć, a tak­że miłość, choć o tym ostatnim nie zawsze jesteśmy prze­ko­na­ni), jak również obowiązek pojmowania istoty zmia­ny, zdolności zmia­ny i go­to­wo­ści do niej. Mówię o zmianie, która nie zachodzi na po­wierz­chni, lecz w głębi – o zmianie rozumianej jako odnowa. Odnowa nie jest jednak możliwa, gdy ktoś za stałe zwykł uważać rzeczy, które stałe nie są – na przy­kład bez­pie­czeń­stwo, pieniądze czy władzę. Wówczas człowiek kur­czo­wo trzyma się tworów ułudy, które niechybnie go zawiodą, a cała nadzieja na wolność – możliwość jej osiągnięcia – znika.

🖇

Teraz wszystko jest w naszych rękach – nie wolno nam myśleć, że jest inaczej.

🖇

Sądzę, że ludzi stać na więcej, i wiem, że potrafią być lepszymi, niż są obec­nie. Będziemy zdolni dźwigać wielkie brzemię, gdy wreszcie się prze­ko­na­my, że owo brzemię to rzeczywistość, i gdy sami znajdziemy się po stronie rzeczywistości.

James Baldwin, Następnym razem pożar,
przeł. Mikołaj Denderski, Karakter, Kraków 2024.
(wyróżnienie własne)

Wszechświat, na który składają się nie tylko gwiazdy i księżyc, i planety, kwiaty, trawa i drzewa, ale i inni ludzie, nie wykształcił warunków umożliwiających ci egzystencję, nie przygotował ci żadnego miejsca, i jeżeli miłość nie otworzy dla ciebie drzwi na oścież, żadna inna potęga nie będzie w stanie tego uczynić.

🖇

[…] wytrwałość daje wyniki
niezależnie od koloru skóry […].

🖇

[…] w naszych czasach, tak samo jak w każdych innych, niemożliwe to najmniej, ile można żądać […].

🖇

Być zmysłowym to według mnie szanować siłę życia, samego życia, i upajać się nią, a przy tym być obec­nym we wszystkim, co się robi, od trudu miłości po ła­ma­nie się chlebem.

(tamże)

5438. Z oazy (CCLII)

Dwunie­dzielne odliczanie literek, trzy. Czytane przeze mnie książki często mają na­tu­rę matrioszek. W Kociej filozofii trafiam na słowa przeniesione z innej książki:

Piękno znaj­du­jemy nie w rze­czach, lecz w smu­gach cie­nia, które po­wstają przez od­dzia­ły­wa­nie rze­czy na sie­bie, w grze świa­tła i cie­nia.

i już pędzę, i sprawdzam, i klik, klik, i nie mam żadnych złudzeń. I tylko patrzę, jak dziewiędziesięciojednoletnia dziś w oryginale książka wbiega na bezdechu na szczyt mojego, godnej wysokości, czytelniczego stosiku.

Wszystko, co czytam, rzucam w kąt, by delektować się tym drobiazgiem o wielkiej duszy. Moja dusza mruczała od pierwszego akapitu, po ostatnie zdanie.

Czy­ta­jąc po raz ko­lej­ny Po­chwa­łę cie­nia, mia­łem wra­że­nie, jak­bym słu­chał eru­dy­ty snu­ją­ce­go opo­wie­ści w gro­nie przy­ja­ciół ze­bra­nych przy czar­ce sa­ke. Gdy­by jed­nak za­kla­sy­fi­ko­wać tekst ja­ko hi­sto­rycz­no­li­te­rac­ki ga­tu­nek, na­le­ża­ło­by go uznać za po­pu­lar­ną od wie­ków w ja­poń­skiej li­te­ra­tu­rze for­mę swo­bod­nych za­pi­sków zwa­nych zu­ihit­su, do­słow­nie „za pędz­lem” al­bo „śla­dem pędz­la”.

Henryk Lipszyc

🖇 🖇

[…] my, lu­dzie Wscho­du stwa­rza­my pięk­no z cie­ni, któ­re od­szu­ku­je­my w ba­nal­nych, naj­mniej ocze­ki­wa­nych miej­scach. Jak po­wia­da się w sta­rej pie­śni: „zbierz pa­ty­ki i zwiąż z so­bą – bę­dzie cha­ta, roz­syp – znów znaj­dziesz się na po­lu”. Ta­cy już je­ste­śmy, że pięk­no znaj­du­je­my nie w rze­czach, lecz w smu­gach cie­nia, któ­re po­wsta­ją przez od­dzia­ły­wa­nie rze­czy na sie­bie, w grze świa­tła i cie­nia. […]  Nie ma pięk­na bez cie­nia.

🖇

Po­ły­sku­ją­ca po­wierzch­nia la­ki, kie­dy przy­glą­da­my się jej w ciem­no­ści, od­bi­ja mi­go­czą­ce świa­tło świe­cy, za­po­wia­da­jąc nie­spo­dzie­wa­ne po­dmu­chy wia­tru, któ­ry od cza­su do cza­su po­sta­na­wia zło­żyć nam wi­zy­tę w ci­chym po­ko­ju, spra­wia­jąc, że mi­mo wo­li po­grą­ża­my się w za­du­mie.

🖇

Pa­pier wy­na­leź­li po­noć Chiń­czy­cy. Pod­czas gdy za­chod­ni pa­pier nie bu­dzi w nas szcze­gól­nych emo­cji i trak­tu­je­my go czy­sto użyt­ko­wo, fak­tu­ra pa­pie­ru chiń­skie­go lub ja­poń­skie­go da­je szcze­gól­ne po­czu­cie cie­pła i przy­no­si od­prę­że­nie. Ni­by ta sa­ma biel […]! Po­wierzch­nia pa­pie­ru za­chod­nie­go zda­je się od­bi­jać świa­tło, nasz tym­cza­sem za­cho­wu­je się, jak­by je obej­mo­wał i wchła­niał tak jak pu­szy­sta po­wierzch­nia pierw­sze­go śnie­gu. W do­ty­ku mięk­ki, nie sze­le­ści przy zgi­na­niu lub zgnia­ta­niu, jest bez­gło­śny i spra­wia wra­że­nie, że po­dob­nie jak liść drze­wa za­wie­ra w so­bie wil­goć.

🖇

Czy­stość te­go, co od­sło­nię­te, kie­ru­je je­dy­nie na­sze za­in­te­re­so­wa­nie ku te­mu, co nie­wi­docz­ne.

🖇

Nie twier­dzę, że nie lu­bi­my ni­cze­go, co błysz­czy, ale praw­dą jest, że nad ta­ni po­łysk przed­kła­da­my głę­bo­kie pół­cie­nie, to przy­ćmio­ne świa­tło – czy to na na­tu­ral­nym ka­mie­niu, czy też w dzie­le rąk ludz­kich – któ­re na­tych­miast przy­wo­dzi na myśl ów szlif sta­ro­ści.
     „Szlif sta­ro­ści” brzmi ład­nie, ale tak na­praw­dę to brud ludz­kich rąk wtar­ty do po­ły­sku.

🖇

Mo­że zresz­tą ta­ka biel w rze­czy­wi­sto­ści wca­le nie ist­nie­je. Mo­że to tyl­ko zło­śli­wy fi­giel, ja­ki pła­ta­ją świa­tło i cień, rzecz ulot­na, coś, co ist­nie­je tyl­ko tu i te­raz.

🖇

Ze świa­tła ko­rzy­sta­my dziś nie ty­le po to, by wy­god­nie nam by­ło czy­tać, pi­sać lub szyć, ile by z moż­li­wie każ­de­go za­kąt­ka prze­gnać cień.

🖇

Wy­glą­da na to, że w mia­rę jak się sta­rze­je­my, je­ste­śmy co­raz bar­dziej skłon­ni wie­rzyć, że wszyst­ko bez wy­jąt­ku by­ło lep­sze kie­dyś niż te­raz. Sto lat te­mu star­si lu­dzie tę­sk­ni­li za cza­sa­mi sprzed dwu­stu lat, ci, co ży­li dwie­ście lat te­mu – za cza­sa­mi sprzed trzy­stu. Ni­g­dy więc nie by­ło tak, by­śmy by­li za­do­wo­le­ni z cza­sów, w któ­rych ży­je­my. […]
     Za­baw­ne, kie­dy czło­wiek so­bie uświa­da­mia, że i on osią­gnął wiek uty­sku­ją­ce­go sta­rusz­ka, ale jest chy­ba fak­tem, że udo­god­nie­nia współ­cze­snej kul­tu­ry schle­bia­ją gu­stom lu­dzi mło­dych, za­po­wia­da­jąc jed­no­cze­śnie na­dej­ście cza­sów co­raz mniej przy­ja­znych dla star­szych.

🖇

To prze­cho­dzi ludz­kie po­ję­cie – trze­ba na­praw­dę nie mieć ser­ca, że­by od­bie­rać nam cień, ja­ki da­ją drze­wa w le­sie.

Jun’ichirō Tanizaki, Pochwała cienia, przeł. Henryk Lipszyc,
Wydawnictwo Karakter, Kraków 2016.

Chciał­bym po­now­nie przy­wo­łać, przy­naj­mniej w li­te­ra­tu­rze, świat cie­ni, któ­ry wła­śnie tra­ci­my. […]  A na pró­bę, że­by zo­ba­czyć, jak to bę­dzie wy­glą­da­ło, zga­si­my świa­tło.

(tamże)