choć nie miała przy sobie nic, posiadała wszystko, czego mogłabym potrzebować do szczęścia. przyszła* i przysiadła cichutko na krawędzi łóżka, obdarowując mnie swoją obecnością. chwila.
22/366
________
* momencik po skończonej pierwszej rehabce.
🍆
*
Vincenzo Bellini, Casta Diva [z:] Norma,
Jana Jonášová (sopran).
Z samego rana radio dostarczyło na próg mego łóżka wiadomość god-ną. Nie wierzyłam, że naczelnik kościoła katolickiego zagrzmiał Włochom słowami, które spokojnie mógłby podyktować polski episkopat. A jednak! Spodobałyby się arcypolskim purpuratom, gdyby je z ziemi włoskiej pod polskie wielkomiejskie strzechy przenieść już teraz i grzmieć: wszyscy mogą mieć pieska, ale należy mieć dzieci.
W pierwszym odruchu pomyślałam wszystko to, co myślę o katolicyzmie, szczególnie w polskim wydaniu. W drugim grzmiałam, bo w kraju nad Wisłą z faktu, że wszyscy mogą mieć pieska wynika sporo niewyobrażalnego i nikomu niepotrzebnego psiego cierpienia, a i dzieciom zrodzonym z „należy-trzeba-obowiązku” wcale łatwo nie jest, nawet jeśli ślicznie wychodzą na rodzinnych zdjęciach. Między drugim a trzecim odruchem rozmarzyłam się: wsparta mądrze możliwość „mania” psa mogłaby pomóc wielu braciom mniejszym, wszak w kategorii schronisk dla zwierząt znajdujemy się w europejskiej strefie medalowej i nie chodzi o ich jakość, lecz liczbę i przepełnienie. W trzecim odruchu się obśmiałam, nie ma to jak bezdzietny starszy pan grzmi o patriotycznym obowiązku posiadania dzieci. W czwartym nie wierzyłam, więc sprawdziłam.
Nie pierwszy raz Watykańczyk pochyla się nad demografią kraju otaczającego jego państwo. W grudniu zeszłego roku stwierdził (ciekawe skąd ta konkluzja; koincydencja to nie to samo, co przyczyna i skutek), że Włosi mają pieski zamiast dzieci (oryg.: Gli italiani hanno i cagnolini al posto dei figli, [dostęp 21.01.2024], źródło), ale wtedy powiedział jeszcze kilka innych, śmierdzących uprzywilejowanym światem, ale jednak zabarwionych chrystusową nauką, rzeczy, tylko kto czyta do końca, zwłaszcza ze zrozumieniem?
W piątym odruchu widzę też plusy tej wypowiedzi, a w zasadzie podawania jej w serwisach informacyjnych, jakby to była informacja, a nie opinia czy złota myśl. Przeczyta się kilka artykułów i można ucieszyć się, że zna się ździebko końcówek stosowanych w języku włoskim przy zdrobnieniach. Miodzio!
È vero, tutti possono avere un cagnolino,
ma ci vuole fare bambini.
Papa Francesco, 20.01.2024
[dostęp 21.01.2024], źródło.
ah!
Wszystko już było w przeszłości, w duszy człowieka myślącego – a mimo to nie wszystko.
*
Dni śpieszą się bezszelestnie, jak złodzieje, a każdy dzień zabiera coś z czasu, który jeszcze pozostaje. Tego czasu może być dużo, może być mało, ale w każdym razie to czas innego rodzaju niż ten do tej pory, kiedy wiedziałem w sposób pewny – przed dziesięciu, dwudziestu laty – że mam jeszcze dziesięć albo dwadzieścia lat, w których będę mógł ten czas wydatkować, jak mi się podoba, na pożyteczne albo bezpożyteczne przedsięwzięcia.
Sándor Márai, Porwanie Europy,
przeł. Irena Makarewicz,
Czytelnik, Warszawa 2019.
są noce, po których budzę się z poczuciem, jakbym podczas snu znienacka, bez powodu czy jakichkolwiek ostrzeżeń spadła w przepaść sto metrów i uniknęła śmierci tylko i wyłącznie dzięki temu, że utknęłam w szczelinie.
każdy dzień rehabilitacji to świadoma wspinaczka, szansa na jeden metr w górę, w kierunku, z którego spadałam. tym jest dla mnie w praktyce doświadczanie choroby neurodegeneracyjnej — niekończącą się próbą odzyskiwania traconego.
20/366
[suplement pikselowy: 24.10.2024]
Kiedy kończą się święta? Z końcem wolnego, ze zmierzchem szalonej sylwestrowej nocy? Nie! Święta kończą się, gdy odbierzesz ostatnią analogową kartkę ze świątecznymi życzeniami.
Ze stolicy do stolycy ostatnia koperta, z tą pięknością w środku, szła jeden dzień. Z parteru na pierwsze piętro cały miesiąc. Ale doszła!
Sadownik:
(wczoraj po południu, gdy wrócił z zakupów)
Coś słodkiego czy herbata?
Jabłoń:
Wolałabym zamienić czy na lub.
Sadownik:
(nigdy dwa razy nie popełnia tego samego błędu)
Wiem, ale w mojej propozycji jest czy. Więc?
Jabłoń:
(poddała się i wzięła herbatkę,
choć miała ochotę i na słodkość, i herbatkę)
uśmiechnęłam się na widok hałdy węgla, pracującej mocno nad sobą podczas doświadczania swojej bieli pod grubą warstwą śniegu.
uśmiechałam się wielokrotnie do Ciebie, Biały Kruku, skrytego w błękicie nieba i słonecznym dniu.
wszystko to, gdy wracaliśmy do ula od doktora.
16/366
W.A.
Mozart, Divertimento II, Allegro di molto,
City Of London Sinfonia, Andrew Watkinson (skrzypce),
White Raven’s Favorites Playlist 2022, #41.
Jabłoń:
(po trzech seriach ćwiczenia)
Wiesz, co mnie boli
po tym ćwiczeniu? Uda!
Rysia:
Tak właśnie jest,
jak się ćwiczy rękę.
(tylko dla niewtajemnicznych
w anatomię ruchu brzmi to idiotycznie)
Jabłoń:
(zachwycona tym rodzajem bólu,
który pamięta z koszykarskiego życia)
🍆
Dwuniedzielne odliczanie literek, raz. Wrażenia musiały osiąść. Potrzebowały na to wiele dni. Musiały zająć miejsca, z których dobrze widać wartość wybieranych cytatów. Wiele z nich w punkt. Wiele okrutnie proroczych. Wszystkie nieprzyzwoicie przytomne w ocenie zastanego świata. Może z powodu tych cech, pomimo że są to literki w słusznym wieku, są one wciąż świeże, sprawnie poruszające wyobraźnię czytających? Może. Aż chce się napisać, że wytłumaczenie jest dużo prostsze: Márai, po prostu Márai!
Ale mimo wszystko jeszcze byłby czas, jeszcze można by odwrócić te fatalne zmiany, gdyby ponownie obudzić ducha Europy, zamiast obojętności wybrać solidarność, zamiast rewolucji – wychowywanie. Za tym właśnie opowiadał się Márai, wciąż szukając wyjścia z pułapki, w jakiej znalazł się nasz kontynent – i świat – po II wojnie światowej.
*
Zapiski z ponownego objazdu Europy [listopad 1946–luty 1947] przepełniła gorycz, która później, po latach, jeszcze się pogłębiła. Máraiego wprawiały w zdumienie oznaki upadku Europy: olbrzymie nierówności ekonomiczne – w Szwajcarii bogactwo aż do mdłości, jeszcze pomnożone w trakcie wojny, i tuż obok we Włoszech nędza mas ludzkich, choć przecież przy Włochach Węgrzy byli żebrakami; ta rozkoszująca się przybijaniem pieczątek, prowadzeniem akt, wydawaniem pozwoleń i antyszambrowaniem biurokracja, ta pokojowa armia, która po raz kolejny wiodła Europę do ruiny; to ogłupianie czytelników gazet zupełnie nieważnymi informacjami, panoszenie się amerykanizmu w każdej dziedzinie życia i co najbardziej bolesne – także w sferze intelektualnej, rozkwit bestsellerów książkowych i głupawych filmów zajmujących miejsce utworów artystycznych, które zmuszały do myślenia i starały się dać odpowiedź na najważniejsze pytania w życiu człowieka.
Irena Makarewicz
🖇 🖇
Wiedziałem, że i to będzie „inne” – jak wszystko, zawsze. Niemniej jednak, jakie?… Człowiek wyłazi z jakiejś jamy, spomiędzy końskich trucheł i niewybuchłych granatów, przeciera oczy, wzdycha – jakoś tak to sobie wyobrażałem.
🖇
Czy istnieje jeszcze Europa duchowa?… Czy tylko kraje, granice, systemy finansowe, ustroje polityczne, a z całości pozostał tylko chorobliwy nacjonalizm? Nie potrafię odpowiedzieć. Jest jeszcze coś, w czym Europa pozostaje bezwzględnie zgodna, tak jak w czasach Erazma – kiedy reformacja spustoszyła społeczeństwa narodowe – mimo wszystko była zgodna w kwestii kultury humanizmu. Co do czego zgadza się dzisiaj Europa?
🖇
Jaki rzadki jest człowiek prawdziwie ludzki! Coraz rzadszy. Reszta jest zaledwie w tym typie, przypomina go.
🖇
Pokój zaczyna się w ten sposób, że wszystko robi się cichsze, spokojniejsze. Zdaje się, że to nie jest tylko kwestia losu historycznego. Chyba także pieniędzy.
🖇
Na zakręcie schodów prowadzących na piętro spogląda na mnie infantka Małgorzata Teresa, w białej sukni, z dziecięcą hardością; […] pięcioletnia infantka ukazuje się z tą charakterystyczną dla dzieci i panujących wyższością, niejako wyłania się z zapadni historii, gdzie bytowała suwerennie, podczas gdy nas na ziemi palono i przypiekano. Velázquez, jak i wszyscy pozostali, Goethe i Mozart, otóż oni są silniejsi. To prawda, że do losu historycznego potrzeba też szczęścia.
Diego Velázquez, Infantka Małgorzata Teresa.
🖇
Mijają tygodnie i przemykają tysiące kilometrów, a ja nie widzę jednej jedynej ludzkiej twarzy, która by coś przekazywała – tym innym językiem, wieścią niesioną na obliczu, jak jeszcze czyniły twarze na obrazach Rembrandta lub Giotta. Świat traci na różnorodności, jego oblicze staje się jednolite.
🖇
[…] nie umniejszam rozkoszy, ale najwspanialszym w moim życiu doznaniem, tak, również rozkoszą, było przeżycie intelektualne: kiedy zrozumiałem coś, co jest prawdziwe, rzeczywiste, istotne.
🖇
Jeśli człowieka nie pieką akurat na rożnie albo nie obracają nad żarzącymi się węglami, natychmiast zaczyna jęczeć, powtarza wiersz Baudelaire’a, boi się spleenu… Taki jest człowiek. Ja, podobnie jak toksykoman, przywykłem do silnych trucizn. Ten pokój jest dla mnie jak przebywanie na kuracji odwykowej. Bezustannie czegoś mi brakuje. Chyba zagrożenia.
🖇
Świat niczego się nie nauczył, nie tylko rozumem, lecz i sercem, tak, nawet własną kieszenią.
🖇
Pytanie jest takie: jeśli rewolucja kieruje się logiką, to czy może zatrzymać się w połowie drogi? Czy może uznać inny wzgląd niż interes chwili? Czy może się przejmować „zasługami”, nie wspominając już o innych – z punktu widzenia rewolucji zwyczajnie sentymentalnych – względach?
Inne pytanie: jeśli taka jest cena rewolucji, to czy warto robić rewolucję?… Czy raczej trzeba zgodzić się na dużo wolniejszą metodę, metodę wychowywania?
Ja zdecydowałem, wybieram wychowywanie.
🖇
Serveta* spalono, a potem wzniesiono mu pomnik.
Taka jest zawsze naturalna kolejność.
____________
* Miguel Serveto (1511–1553) – hiszpański teolog, filozof przyrody, lekarz; za kwestionowanie dogmatu o Trójcy Świętej i boskości Chrystusa został spalony na stosie.
🖇
Według Lukrecjusza bogów zrodził strach. Teraz narodzą się nowi bogowie, bo świat bardzo się boi; a ten strach nie może już się ukryć pod płaszczykiem starych bogów.
🖇
[…] burzą nie tylko bomby i granaty.
🖇
Dobrze by mi zrobiła przy tym chłodzie filiżanka gorącej, mocnej kawy! Ale wszędzie podaje się tylko café national. Owo national znaczy w praktyce tyle, że to namiastka kawy. Określenie „narodowy” ostatnio wszędzie znaczy tyle, że coś jest nie w porządku, nie jest już tym, czym być powinno.
🖇
Sukces nie uszczęśliwia, jednakże od niepowodzenia wszyscy stają się tylko bardziej uparci, krnąbrni i oziębli.
🖇
Myślenie, los naszej epoki[,] jest nacechowane pojawieniem się właśnie pojęcia czasu jako komponentu, który wszystko określa i w siebie wciąga. Einstein i inni, którzy dali człowiekowi tę nową perspektywę, uruchomili fatalny proces – fizycy nazwaliby go dzisiaj „reakcją łańcuchową” – którego już tylko jednym z następstw jest dzisiejsza rewolucja w fizyce, wraz z wszelkimi jej przełożeniami na społeczeństwo. Czas jest naszym prawdziwym fatum, żyjemy, myślimy w czasie, z fatum czasu staramy się wspiąć na jakąś metafizyczną wyżynę – osunięcie się z kopernikańskiego, chrześcijańskiego świata w niemal anarchiczną czasoprzestrzeń jest nader żywiołowe, a jak na razie nie ma nigdzie żadnej skały ani barierki, której mógłby się przytrzymać gwałtownie spadający człowiek.
🖇
[…] człowiek gotyku naprawdę jeszcze znał ponad sobą Boga. Człowiek epoki renesansu już tylko szukał Go, wzywał, wabił.
🖇
[…] to już nie Idee, lecz Słowa mordują się nawzajem, w sposób nieprzejednany, a jednocześnie bez Gniewu i Pasji, Słowa w swoim słownikowym sensie…
🖇
Człowiek cierpi zawsze w danej chwili. To chwila jest ostateczną, nieodwoływalną historią.
🖇
Są [Szwajcarzy] egoistyczni, tak, ponieważ są bogaci. Są szorstcy, ponieważ mają co stracić. Ale rzeczywistość jest taka, że w tym kraju nie można skonać z głodu ani umrzeć z powodu braku lekarstw, bo gdybym miał taki zamiar, to nakarmiono by mnie na siłę albo wmuszono by we mnie, nawet wbrew moim protestom, darmową penicylinę… Fakty są takie, że gdybym jutro wrzucił do Jeziora Genewskiego paszport, siadł na brzegu, oświadczył, że nie mam nazwiska ani ojczyzny, umieszczono by mnie w obozie dla imigrantów – za co chwaliłyby Boga dziesiątki tysięcy bezrobotnych Węgrów – i ozięble, gderając, ale jednak jakoś by mnie utrzymywano, póki bym żył… Zawsze trzeba patrzeć na całość. Tak, są przy tym „szorstcy” i „egoistyczni”. Im łatwo, stać ich na to.
🖇
Wyjechać to dla mnie teraz już zawsze oznacza też tyle, co z biciem serca się z czymś żegnać, być może na zawsze. „Do widzenia” – mówię i w to nie wierzę.
🖇
Las jest dla Ziemi tym, czym dla człowieka – ubranie; jeśli występują w nim braki lub jest obszarpane, człowiek upiecze się w trakcie suszy bądź trzęsie się z zimna na mrozie. Europejskie lasy potwornie wycierpiały w tej wojnie, a naga ziemia nie może się obronić przed oddziaływaniem zimna i gorąca.
🖇
Jak to będzie, kiedy Ziemia zginie? No więc to będzie tak, mój bracie… Będzie wielki huk, skwar i chłód. Czego będziesz wtedy żałował? Samego siebie czy Jasia i Małgosi? Czy miast, puszcz, wielkich budowli, Tycjanów? Co i kogo chciałbyś uratować? To ciekawe pytanie, gdy mowa o całości…
Ja chciałbym uratować Myśl. […] Jeśli idzie o Ziemię, wraz z całym dobytkiem, to wcale nie taka szkoda; coś takiego Bóg może jeszcze wyprodukować. Ale ludzką myśl wyprodukował człowiek, a jeśli wszystko, co myśleli Laozi, Arystoteles, Sokrates, Pascal, Goethe, zginie wraz z ziemskim żużlem, kosmos stanie się bardziej bezsensowny, niż był dotąd; i tego, tylko tego, nie może zastąpić Bóg.
🖇
Jeszcze nie można zrobić bilansu; jeszcze nie wiemy nawet, co straciliśmy w tych latach, w ludziach i wartościach, jacy staliśmy się biedni.
🖇
Świata nie można „zwyciężyć”. Nie ma czegoś takiego. Ale można świat wytrzymać, znieść.
A to już niemal zwycięstwo.
Sándor Márai, Porwanie Europy,
przeł. Irena Makarewicz,
Czytelnik, Warszawa 2022.
(wyróżnienie własne)
Ludzka moralność zawsze rusza się z wielkim trudem; agresja jest bardziej żwawa, w większym stopniu pozbawiona oporów.
🖇
Nie będzie na świecie pokoju, dopóki… ale to „dopóki” to tylko pierwsze słowo bardzo długiego zdania.
🖇
Gdzie, czego się przytrzymać? Co to za wyścig? I co ma z tym wspólnego literatura, myśl, ekstaza, poezja? Wszystko już powstaje dla „konsumenta”. Trzeba się odwrócić od świata, poeci. Trzeba się wam odwrócić, zasłonić twarze, patrzeć do wewnątrz, jeśli temu światu chcecie służyć; bo inaczej tylko usługujecie.
🖇
[…] czuję, że przy całej beznadziei jest w życiu również coś wspaniałego.
🖇
[…] z podróży ważne jest dla mnie tylko to, co pod wpływem przeżyć w jej trakcie dzieje się we mnie itd.
🖇
[…] fanatykiem jest ten, kto podwaja wysiłek, kiedy już nawet zapomniał, jaki jest cel tego wysiłku…
🖇
Pogląd na czas, przeciwnie do poglądu einsteinowskiego bądź kopernikańskiego, a więc przeciwnie do przestrzennego, to największy wstrząs, jaki mógł dosięgnąć człowieka w trakcie jego ziemskiej wędrówki. Stół, przy którym zapisuję te linijki, nie jest, lecz się dzieje. Ja sam nie „jestem”, lecz „się dzieję”, i prawdopodobnie „dzieję się” nawet wtedy, gdy już nie „jestem”.
🖇
Niewiele akcesoriów potrzeba do życia. […] Potrzebnych jest czterech, pięciu przyjaciół. Trzysta książek. Jedna, dwie osoby ukochane. Od czasu do czasu jakaś podróż. Wszystko inne tylko przeszkadza.
(tamże)
możesz nie wiedzieć, ale
twoje śniące ciało ma pomysł.
KD • Teachers
PP powie o PW nie to, co myśli,
tylko to, co jest w stanie o nim powiedzieć.
*
Josh Ritter, Change of Time.
★
„zapalone” oko. nigdy nie idzie na kompromis. zgarnia całą pulę, zagarnia dzień, faszeruje bólem, który nie kłania się żadnemu farmaceutykowi; funduje dwadzieścia godzin zabawy w przetrwanie.
13/366
Spięty, Blue.
czworogłowy uda, co ma pięć głów, wzmacnia się nie od energicznego podnoszenia się, lecz od powolnego siadania. uzasadniła, bym nabrała szacunku i ochoty na niepozorne ćwiczenie, jeśli wciąż chcę wrócić do sypialni, spać na normalnym łóżku i wstawać osobiście z fotela, a nie widzieć w tym ostatnim tylko pułapkę na człowieka.
mój mózg lubi rozumieć, ćwiczyć i doceniać.
12/366
🍆
trzy zdania? nie ma mowy, dziś przyszły dwie nowe książki. każda w innym języku, żadna po polsku.
11/366
__________
alternatywny zapis:
3? 2. 1, 1, 0.
od dziś związek frazeologiczny krystaliczna uczciwość ma nową definicję i nową twarz, a nawet dwie. jest śmieszny, gdy się uczy, ale gdy naucza, staje się groźny. kamiński wąsik — szkoda, że nie jest to tylko nazwa modnego sposobu strzyżenia męskiego owłosienia pod nosem — jemu brzmi dumnie.
10/366
è una barzelletta o forse una stupidaggine? non è né uno scherzo né una sciocchezza. è solo un’idea di scrivere tre frasi al giorno.
9/366
___________
[to dowcip, a może głupstwo? to ani żart, ani bzdura. to tylko pomysł pisania codziennnie trzech zdań.]
wypatrzyłam wczoraj późnym wieczorem linię. z ogromnym zdziwieniem, że wcześniej nie zwróciłam na nią uwagi. dziś już tylko cyk, by ją tu mieć.
8/366
fot. Hawwa, fragment.
Zmarli, których głęboko kochałeś,
żyją nadal w tobie,
nie tylko jako wspomnienia,
lecz jako realna obecność.
Henri Nouwen [w:]
bell
hooks, Wszystko o miłości. Nowe wizje,
przeł. Karolina Iwaszkiewicz, Filtry, Warszawa 2023.
*
W.A.
Mozart, Divertimento I, Allegro,
City Of London Sinfonia, Andrew Watkinson (skrzypce),
White Raven’s Favorites Playlist 2022, #37.
*
W.A. Mozart, Divertimento I, Presto,
City Of London Sinfonia, Andrew Watkinson (skrzypce),
White Raven’s Favorites Playlist 2022, #45.
*
Muzyka ucieka słowom: na tym polega
jej sens i jej majestat.
Julian Barnes, Zgiełk czasu,
przeł. Dominika Lewandowska-Rodak,
Świat Książki, Warszawa 2017.
— a jeśli? — zapytała z przerażeniem.
— to co? — nie ułatwiając sprawy, zareagowała natychmiast pytaniem, jednocześnie otwierajac się na wszystkie możliwe odpowiedzi, nie tylko te mroczne.
— no właśnie, co? — zapytała z ciekawością ziarenek piasku.
7/366
jeśli robisz coś, by w przyszłości było jakoś — poddasz się albo potwornie umęczysz, a gwarancji, że będzie jakoś tam w przyszłości nikt ci nie da.
jeśli robisz coś nie tylko po to, by było jakoś w przyszłości, ale również po to, by tu i dziś mieć z tego trochę radości — tak czy inaczej zyskujesz, przynajmniej tu, bo gwarancji, że będzie jakoś tam w przyszłości nikt ci nie da.
każde zadanie sprowadza się więc do szukania radości z jego wykonywania tu i dziś — dodała, kończąc swoją wypowiedź La Befana*, która dopadła mnie, gdy na czworakach, robiąc kolejny „krok”, synchronizowałam półkule mózgowe.
6/366
____________
* wpadła na chwilkę z samego rana, by pokazać się po tym, jak całą noc roznosiła grzecznym dzieciom prezenty, a niegrzecznym węgielki.
nie biorę pod lupę włókien języka włoskiego*, ja je żuję powoli, długo i z zachwytem, wszystkie te przedrostki, przyrostki, rodzajniki i przyimki. zażywam w dawkach niehomeopatycznych, by przetrwać, nie tracić nadziei, utrzymać się na powierzchni. drugi dzień łomolę piosenką, która mi brzmi jak modlitwa o dobry jeszcze czas, a przy okazji zachwyca inkrustowaniem tu i tam trybem rozkazującym.
5/366
____________
* po co prosić o pół kilo ziemniaków? można poprosić o dwieście gramów szczęścia:
mi dia due etti di fortuna, per favore.
* zachwyca mnie, że rekin po włosku to ryba-pies (pescecane), czyli taka rybia wersja Tosa inu.
Francesco Gabbani, L’amor leggero.
prendimi /
così come sono
così come vengo /
così come perdo
seguimi
[…]
cercami
[…]
trovami
[…]
l’amor leggero scende lieve
come neve, come il bene
che non riesco a trattenere
[…]
tienimi
[…]
sentimi
🌱 🌱 🌱
Komu przy zdrowych zmysłach zachciewa się brać pod lupę poszczególne włókna języka, skoro nie umie w nim poprawnie poprosić o pół kilo ziemniaków?
Jagoda Ratajczak, Języczni. Co język robi naszej głowie,
ilustr. Ola Niepsuj,
Wydawnictwo Karakter, Kraków 2020.
🌱
[…] uświadamiam sobie, że zapisywane przeze mnie słowo immaculate („niepokalany”) ma ten sam źródłosłów co polska „makulatura”. Łacińska macula – „plama”, ta sama, która ma kalać papier, tkwi – choć przytulona plecami do negującego przedrostka im- – w najbardziej maryjnym z przymiotników, stojąc w przedziwnym rozkroku między sacrum Lourdes a profanum firmy Remondis. I zastanawiam się, czy zanotowane przeze mnie chwilę później słowo hourglass, angielska „klepsydra”, nie traci zbyt wiele ze swojej metafizyki, pozbawiona obecnego w polskim odpowiedniku cząstki „klepto-” (κλέπτειν) „kraść, uchodzić ukradkiem, wymykać się”, tej samej, która wychyla głowę z wyrazu „kleptoman”. Czy to nie piękne – uświadomić sobie, że urządzenie używane niegdyś do mierzenia czasu dzieli źródłosłów z nazwą psychicznego przymusu dokonywania drobnych kradzieży?
🌱
[…] doświadczanie czegokolwiek w języku drugim […] jest zupełnie nowym światem […].
Jagoda Ratajczak, Luka. Jak wstyd i lęk dziurawią nam język,
Wydawnictwo Karakter, Kraków 2023.
zamiast trzech zdań dzień robią dziś trzy słowa. nie trać nadziei. powtarzam jak mantrę we wszystkich językach, jakie znam lub poznaję.
4/366
ćwiczenia praktyczne z parytetu: po damskim wyborze męski wybór, damska próba charakteru. dobro, zło i superbohater.
efekt: on odpoczywa, ona dziwi się jak.
3/366
— Po co naprawiasz ten złom?
— To moja terapia. Widzisz ten toster? — [Chrum, chrum. Pięknie „zrobiony” czasem, nareszcie przystojny Stallone zgniata w dłoni utensylium kuchenne.] — Psucie jest łatwe, ale to naprawa przynosi odprężenie. Niektóre złomy zasługują na drugą szansę.
Samarytanin, reż. Julius Avery, 2022.
[fragment klatki]
ziarenka piasku na plaży to mimikra skały, która nie broni się przed zmianą kształtu, perspektywy, miejsca.
wiatrem, co gna bez wytchnienia skalisty pył, już w tym życiu byłam. ciekawość i moc ziaren piasku, którymi jestem, niech mnie od teraz prowadzą.
2/366
Francesco Gabbani, Peace & Love.
|
come stai? come sto? |
[jak się masz? jak się mam? |
W dniu oznaczonym w kalendarzu kolorem czerwonym niczym każda niedziela w roku odliczanie literek, dwa. Po poruszającej książce Máraia musiałam sięgnąć po „parytet”. Nie musiałam długo przyglądać się weteranom czekania na wirtualnym stosiku książek, które chciałabym przeczytać. Wstyd przyznać, ale ta czekała na mnie od dnia publikacji.
Może mogłam się domyślić po okładce, że wojna będzie jednym z wątków, ale tego nie zrobiłam, bo w przypadku tej Autorki „bierę” wszystko. To książka o odcieniach szarości bieli; o tym, że prawie nic nie jest tym, na co wygląda i że jesteśmy kowalem swojego losu tyko w zakresie reakcji, na to, co przynosi los. Jeśli w kwestii kowala ktoś uważa inaczej, to albo jest zdrowym, białym, nie najgorzej sytuowanym dwudziestoparolatkiem, albo głosuje na Konfederację. Pierwsze minie, drugie nie musi, choć w przypadku właściwie przebiegającego procesu indywiduacji też minie.
A gdy skończyłam, szukając okładki, dowiedziałam się, że już za dziewięć dni będę mogła wbić zęby w najnowszą książkę Autorki. Już nie mogę się doczekać. Nie będzie musiała zadomawiać się w książkowej poczekalni, obiecałam jej i sobie.
Dom bez książek – zauważyłam.
🖇
I choć nie była to długa lektura, potrzebowała „tygodni”, by ją dokończyć.
Nie potrafiłam wyobrazić sobie tak wolnego czytania. Najwyraźniej tak to wygląda u ludzi, którzy nie czytają, nie mają takiego nawyku. Niczego nie bierz za pewnik: niedawno poznałam studenta nauk politycznych, który wyznał mi, że nigdy nie czytał powieści. Kłopotał go sam gatunek. „Bo co to właściwie jest? Co się robi – bierze wydarzenia z prawdziwego życia? Zmyśla?”.
🖇
Historie – wspaniałe historie – przydarzają się wszystkim. A czasami człowiek ma wspaniałą historię, którą bardzo chciałby opowiedzieć, ale nie potrafi. I co wtedy?
🖇
Dlaczego trafiła do Wietnamu? Newark, szkoła pielęgniarska, wszędzie rekruterzy rzucający zanętę: „Wstąp do korpusu pielęgniarskiego armii amerykańskiej, a my pokryjemy czesne. I nie martw się, nie wylądujesz na wojnie”.
– Jak mogli cię tak okłamać! Dlaczego uchodziło im to na sucho? Musiałaś być zła!
[…] Wzięła porządny łyk piwa. – Wyluzuj, mała, nie zrozumiałaś. Kłamali, tak już jest, ale to na mnie nie miało wpływu. Ja się zgłosiłam.
🖇
Cierpienie porzucenia, bycia niekochanym – emanowało z nich jak zapach zmieszany z innymi wojennymi zapachami: potu, wyczerpania, błota, strachu. Nigdy nie mówili tego wprost, oczywiście, tak jak nigdy nie mówili, że „zginął” czy „umarł”, ale „zszedł”, „załatwili go”, „kropnęli”, „przywieźli w worku”. Ale ono zawsze było, to drugie wielkie, dręczące pytanie. „Jeśli ktoś mnie kocha, dlaczego tu jestem?”.
🖇
– Nie mówię, że było łatwo, ale nigdy nie wiesz, co jesteś w stanie zrobić, dopóki nie musisz tego zrobić.
🖇
„To przez Wietnam” – to sformułowanie wyjątkowo drażniło Rouennę.
– Faceci używali wojny jako wymówki dla absolutnie każdej rzeczy, którą później spieprzyli.
🖇
Ująć to inaczej? Uważała, że „większość ludzi
pieprzy od rzeczy”.
🖇
[…] wierzyła w jedno: powszechny obowiązek wojskowy, i to dla obu płci. – Musisz zrozumieć: dzieciaki umierały tam, bo brakowało pielęgniarek. A jeśli możesz zwerbować ludzi i wyszkolić ich do walki, możesz też ich zwerbować i wyszkolić do innych rzeczy potrzebnych na wojnie, na przykład do pielęgniarstwa.
🖇
Niektórzy uważali, że to, co zrobiłam, jest dziwne, ale nie dam sobie wmówić, że niewłaściwe.
🖇
Ludzie często myśleli, że Agent Orange nazywał się tak, ponieważ liście zmieniały kolor, ale tak naprawdę chodziło o oznaczone pomarańczowym paskiem beczki, w których przywożono herbicyd. Kiedy wspomniała, że były również inne substancje, Agent Purple, Agent Blue, Green i Pink, i White, myślałam, że żartuje, ale pokręciła głową. – Nie wkręcam cię. Mieliśmy tam całą cholerną tęczę środków chwastobójczych.
🖇
[…] przez całą drogę powrotną jestem niespokojna. Wiem, że zostawiłam niedokończoną sprawę, i przypomina mi się jeden z tych snów, w których wyruszasz na jakąś misję, po niezliczonych trudach i przeszkodach masz już wykonać zadanie, ale w końcu się budzisz. A oddałbyś wszystko, żeby móc wrócić… Pewnie jest jakaś nazwa na to uczucie, lecz jej nie kojarzę.
🖇
Nigdy nie opowiedziałem Ci całej swojej historii od początku do końca, dlatego też większa część tego, kim jestem i czym jestem, pozostaje dla Ciebie tylko wielkim znakiem zapytania.
🖇
Mój kot spacerował po zagraconych pokojach z szeroko otwartymi, niedowierzającymi oczami. Na początku dużo miauczał, jakby mnie błagał… Później zamilkł i spoważniał, kiedy (przypuszczam) dotarła do niego prawda: porządek, do którego się przyzwyczaił, którego potrzebował i który lubił, nie poszedł za nami, ale należał do tamtego drugiego życia, tego, które na zawsze za sobą zostawiliśmy.
Sigrid Nunez, Dla Rouenny, przeł. Dobromiła Jankowska,
Wydawnictwo Pauza, Warszawa 2022.
(wyróżnienie własne)
Jestem tu bardziej samotna niż kiedykolwiek. Czasami czuję się z tym dobrze i klepię się po plecach: jestem niezależna, wykazuję postawę stoicką, mam niewiele potrzeb. Myślę o słowach Pascala, że całe nasze nieszczęście bierze się z nieumiejętności bycia samemu w pokoju, i nawet odczuwam dumę. A czasami czuję się beznadziejnie, gorzej niż niekochana, czuję się tak, jak musi czuć się zwierzę, które odczołgało się gdzieś, by umrzeć.
🖇
[…] w końcu przyznałam sama przed sobą, że […] łzy, które wypływały z oczu i wpadały do uszu – sąsiadka na dole wstała i włączyła Robertę Flack (Killing Me Softly) – oznaczały cierpienie, którego, wiedziałam, wkrótce doświadczę. […] Za każdym razem trochę umieramy.
(tamże)
Roberta Flack, Killing Me Softly With His Song.
W dniu oznaczonym w kalendarzu kolorem czerwonym niczym każda niedziela w roku odliczanie literek, raz. Napisać, że ta opowieść utknęła w wirtualnej, książkowej poczekalni, to nic nie napisać. Upłynęły całe lata.
Niezmiennie, za każdym razem, gdy biorę się za Máraia, boję się, że tym razem to już na pewno trąci myszką, nie da się czytać, bo tak będzie przeterminowana. Niezmiennie pozostaję w zadziwieniu, że Jego literki nijak się nie starzeją. Miejmy nadzieję, że niektóre wyimki nie okażą się, po raz kolejny w historii świata, prorocze. Niech będą tylko ostrzeżeniem.
Powieść Sándora Máraiego Rozwód w Budzie wydano po raz pierwszy w 1935 roku […].
*
Ludzie oswajali się z wojną w mowie i we własnych sercach, a Márai to właśnie uznał – jakże odkrywczo – za prawdziwy jej początek, nim jeszcze miały polecieć bomby, rozprzestrzenić się gazy bojowe, zniknąć miasta i narody. Gdy historia przyśpiesza, dzieją się rzeczy, które wcześniej nie mieściły się ludziom w głowach, prawo zaś – akcentuje Márai – pozostaje w tyle za nowymi okolicznościami.
Irena Makarewicz
[w:] Od tłumaczki.
🖇 🖇
Co się dzieje z tym człowiekiem? Tak na pierwszy rzut oka jest całkiem „normalny”; i Kristóf czuje nagle tę życzliwą wyższość człowieka „zdrowego”, wszelka wroga pasja się ulotniła, widzi już tylko słabszego, człowieka upadłego, znajomego, któremu przytrafił się nieszczęśliwy wypadek; czuje, że musi pomóc, szybko, teraz, tu […].
🖇
Pomiędzy nimi dwoma coś się teraz dzieje, coś decydującego, znacznie ważniejszego niż wszystko, co mogą wyrazić słowa; dwaj ludzie zajmują swoje pozycje, oceniają nawzajem siły, świadomie odbierają wrażenia wzbudzane przez aurę tamtego drugiego człowieka, przepływa pomiędzy nimi jakiś prąd.
🖇
Czym była prawda w praktyce, przed obliczem sędziego? Był tu świat, ze swoimi procesami, zabójcami, zaklinającymi się i przysięgającymi zainteresowanymi, ze swoją nienawiścią i swoim głodem; było tu prawo, a dalej był mechanizm, ze swoimi unormowanymi pod linijkę ceremoniami, procedurą sądową, kolejnością i tonem, jakim człowiek obrażony przeciwstawiał się w obecności sędziego człowiekowi atakującemu; był tu wreszcie sędzia, który z tej rozmaitej, martwej i surowej materii destylował coś, co zgodnie z chemicznym wzorem prawa odpowiadało prawdzie… Lecz prawda, poza wszystkim, co składało się na prawo, była zawsze czymś także „osobistym” […].
🖇
[…] gdzieś w centralnym punkcie równowagi, tam, gdzie człowiek ma zarzuconą kotwicę, gdzie jest całkowicie sobą, gdzie nie da się go zmienić.
🖇
Natura pracuje z niewiarygodnym marnotrawstwem, naliczyliśmy w mózgowiu sześćset miliardów komórek, przy takim szastaniu materiałem cóż znaczy jakieś utajone uczucie, nieuświadomiony afekt? Czasem sądzę, że niewiele. A czasem widzę, że od tego zależy wszystko.
🖇
[…] rozprzestrzeniał wokół siebie atmosferę poczciwego i bezpretensjonalnego terroru, który rzeczywiście nadawał się do tego, żeby przestraszyć kelnerów, listonoszy i konduktorów w pociągu. Kristóf poznał już ludzi tego pokroju, spokojnie patrzył im prosto w oczy, wiedział, że jest silniejszy.
🖇
W sposób oczywisty nie od słów ani czynów zależy to, co w życiu istotne, co jest jak nakaz. Jakoś tak to czuł.
🖇
Tak, już nawet moglibyśmy iść. To, co jest tutaj, to życie towarzyskie; a tamto wcześniej, przed południem i po południu, to był urząd; a teraz pójdziemy niedługo do domu i wtedy to z kolei będzie życie rodzinne. Wszystko to jest namacalne, te rozmaite życia, wszystko jest rzeczywiste. Czego brakuje? Chciałbym wiedzieć, o czym myśli […].
🖇
Jego życie jest – jak to mówią? – otwartą księgą. Te słowa mają niedobry smak, są takie papierowe. Życie nie ma nic wspólnego z żadnego rodzaju księgą.
🖇
Co się dzisiaj stało? Albo wczoraj? Albo przed kilkoma minutami? Tak, być może trzeba było odpowiedzieć inaczej… ale Kristóf już wie, że są chwile, gdy nie można odpowiedzieć „inaczej”; mechaniczny megafon duszy krzyczy wiecznie tylko to samo, tę jedną jedyną odpowiedź […].
🖇
[…] wstrząsnęła Kristófem. Ta dusza nie zadowalała się gotowymi replikami, poszukującymi kompromisu odpowiedziami; bezlitośnie niepokoiła Kristófa, chciała wiedzieć wszystko, chciała zapalić światło w każdym mrocznym kąciku duszy wybranego sobie towarzysza, nawet tam, gdzie Kristóf jeszcze nigdy nie zaglądał, gdzie „nie wypadało” poświecić, gdzie Kristóf bał się rozejrzeć.
🖇
[…] airedale terrier, którego według szyderczych, trochę niesprawiedliwych słów Kristófa do niczego nie można „użyć”. To stwierdzenie za każdym razem pobudza Herthę do sprzeciwu; z kobiecą wytrwałością nie chce się pogodzić z tym praktycznym poglądem, nie rozumie, dlaczego jakaś żywa istota miałaby w każdym przypadku móc dać się do czegoś „użyć”.
🖇
Kristóf go poznaje. […] Twarz jest znajoma, jak wszystko, co wydobywa się z mitu pogrzebanej młodości; a zarazem jest też przeraźliwie obca. „Rzeczywiście się postarzał” – myśli. Długo patrzą na siebie.
🖇
„Kto to jest?” – z przestrachem pyta siebie Kristóf. – „Kim jest ten znajomy człowiek? Co mu się przydarzyło? Dlaczego milczy? Nigdy nie wiedziałem, że i w taki sposób można milczeć”.
🖇
Czego jeszcze mógł chcieć tu człowiek? „Doskonalszego” małżeństwa? Wszystko, czego człowiek dotykał, wykoślawiało się, pozostawało niedoskonałe, ludzie nie przestrzegali nawet dziesięciu przykazań – kradli, kłamali, cudzołożyli, pożądali wołów i żon swych bliźnich – a jednak tylko jakiemuś szaleńcowi mogłoby przyjść do głowy, by domagać się „nowacji”, odnowienia Dekalogu.
🖇
Kto potrafi sfotografować, utrwalić, wyczuć tę chwilę, gdy pomiędzy dwojgiem ludzi coś pęka i się łamie? Kiedy to się stało?
🖇
[…] nie może być inaczej, nawet jeśli zaczyna tonąć statek albo wybucha wulkan; pewne gesty, słowa, uśmiechy obowiązują nawet w ostatniej chwili, z rekwizytorni cywilizacji niczego nie wolno wyrzucić, tonący też jest zobowiązany przedstawić się temu, kto go ratuje…
🖇
[…] przypadki decydują o losach; zadowólmy się tym, co możemy otrzymać w ten sposób. […] Wiesz, kiedy mowa jest o całości, o wszystkim albo o niczym, to człowiek staje się skromny.
🖇
Jakbym znał magiczne zaklęcie… Ale magiczne zaklęcie
to tylko tyle, że kogoś kocham.
🖇
[…] nieszczęśliwy wypadek, za który nikogo nie można uczynić odpowiedzialnym; nieszczęśliwy wypadek, bezosobowy, brutalny nieszczęśliwy wypadek… Zderzyła się z kimś w ziemskim chaosie, od tego otarcia powstała rana, a mimo to dusza dalej podążała po swojej orbicie, choć nie mogła się już zagoić. Co ją jeszcze czekało? Co czeka chorych?
🖇
[…] pomiędzy przebudzeniem a zaśnięciem prowadzi nas obca ręka, nieznany zamiar.
Sándor Márai, Rozwód w Budzie,
przeł. Irena Makarewicz,
Czytelnik, Warszawa 2019.
(wyróżnienie własne)
Milczał, ponieważ się bał. Co było na dnie jego lęku? Nie wiedział. Czuł tylko, że coś nie jest w porządku, nie jest dobrze tak się bać.
🖇
[…] wojna wcale nie jest taka nieprawdopodobna ani niewyobrażalna, jak była jeszcze wczoraj. Nikt w nią nie wierzy, nikt jej nie pragnie, poza tym jest jeszcze całkiem daleko, pomiędzy wojną a pokojem rozciągają się całe morza i góry, ludzie jeszcze się targują i wszystko tłumaczą.
🖇
Na stronie tytułowej wielkie litery, większe niż zazwyczaj, przynoszą wiadomość o wojnie. „Gdzie odlewa się te dziwne czcionki?” – pyta Kristóf, jak ktoś, kto chce zmienić temat. „Chyba w tym samym warsztacie co armaty…”
🖇
I naraz rozumie: wojna zaczyna się tak, że ludzie, wszędzie na świecie, siedzą w pokojach, rozmawiają o swoich codziennych kłopotach, o ambicjach, a potem nagle ktoś wymawia to słowo: „wojna” – a wtedy nie milkną, nie patrzą sztywno przed siebie, w niemym przerażeniu, lecz w sposób naturalny, nie podkreślając tego specjalnie, odpowiadają: „wojna” – i rozmawiają o tym, czy to możliwe i kiedy, w jakim stopniu: tak się zaczyna. Kristóf teraz nagle to rozumie. Wojna zaczyna się gdzieś daleko, daleko przed widocznymi wydarzeniami; w sposób naturalny zaczyna się w ludzkich duszach i nim jeszcze stanie się terenem walk, z poległymi i z armatami, z dymiącymi zgliszczami domów, ludzie już się z nią pogodzą w duszy.
🖇
[…] i człowiek naraz rozumie coś, co wcześniej nie miało rąk ani nóg; teraz chodzi nie o to, „czy Europa zginie czy nie”, bo o tym nieprawdopodobnym wydarzeniu i tak nikt nie wie nic pewnego; po prostu chodzi o to, że można już o tym mówić, że jest to już tematem rozmowy, tu, w ogrodzie, albo tam, w środku, w salonie, i w innych ogrodach i salonach, wszędzie na świecie – w deszczowych miastach na północy, a także na południu, w otoczonych kamiennym murem, pięknych ogrodach z cyprysami, dokąd Kristóf zawsze miał chęć pojechać – a teraz myśli o tym, że być może jest już za późno.
🖇
Wszystko to oczywiście było w rzeczywistości znacznie prostsze; prostsze i dużo bardziej skomplikowane zarazem.
(tamże)
niech każdego dnia na wszystko wystarczy czasu. na wszystko to, co karmi duszę. niech, od dziś!
1/366
[…] dzień ma dwadzieścia cztery godziny, każdy dzień to taka mała, miniaturowa, kształtna nieskończoność, w ciągu tych dwudziestu czterech godzin wystarczy czasu na wszystko […].
Sándor Márai, Rozwód w Budzie,
przeł. Irena Makarewicz,
Czytelnik, Warszawa 2019.
(wyróżnienie własne)
☆
I have enough. I do enough. I am enough.
(zawidziane podczas partyjki gierki na telefonie)
kończymy dziś rok, w którym dużo czasu spędziliśmy w piekle. wciąż jeszcze mamy przysmalone pośladki, ale.
wybrałam już kolor na nowy, tym razem przestępny, rok.
365/365
Francesco Gabbani, Volevamo solo essere felici.
stanotte è tutto perfetto
☆
[vogliamo] masticare sogni audaci
dziś po południu, ogromna wdzięczność, że los nas spotkał zawodowo dwadzieścia jeden lat z hakiem temu.
dziś wieczorem, ogromna wdzięczność, że los podarował nam wiele uczt i dzisiejsze popołudnie. domknęliśmy koło, wpisaliśmy w nasze kalendarze początek kolejnego.
364/365
Doobie Brothers, Long Train Running.
without love
where would you be now?
☆
spokojne, niezobowiązujące do niczego czytanie podczas introwertycznego dochodzenia do siebie po świętach i.
Biały Kruku, ile ja się naszukałam tego konkretnego wykonania! prawie się poddałam, ale udało się.
361/365
W.A.
Mozart, Eine kleine Nachtmusik, I. Allegro,
City Of London Sinfonia, Andrew Watkinson (skrzypce),
White Raven’s Favorites Playlist 2022, #23.
*
„Mozart” – mówi Hertha, przeciąga się i poprawia włosy. „Eine kleine Nachtmusik…” […] w górnolotną tęsknotę fletów i klarnetów wtrącają się w tym momencie z bezstronną pasją skrzypce. Wszystko dochodzi z daleka, z nicości; a jednak to nieuchwytne, niematerialne coś jest przynajmniej tak samo realne jak świat, który owe dźwięki odbiera.
Sándor Márai, Rozwód w Budzie,
przeł. Irena Makarewicz,
Czytelnik, Warszawa 2019.
Świąteczne odliczanie literek przeczytanych przed świętami, trzy. Na fali najnowszej książki nie zastanawiałam się ani chwili. I rozczarowanie samo wprosiło się do ula. Pomysł na strukturę rozdziałów ze zwrotami akcji o 180 stopni po długiej prostej nie zachwycił mnie wcale. Brak precyzji w kilku miejscach prawie mnie przewrócił. Odczarowanie mocy native speaker-ów wspaniałe, ale wepchnięcie potem w mit native speakera jako wyznacznika kompetencji językowych to zabieg nie tylko mało realistyczny, ale przede wszystkim głupi. Na szczęście kilka metafor przypadło mi do gustu, a i troszkę cytatów dało sie wygrzebać. Zachwyt ilustracjami zrodził dodatkowe ogromne rozczarowanie okładką, której tak niewiele brakowałoby, by być z nimi spójną bez podnoszenia kosztów druku
Tak czy inaczej, według mnie to lektura zakazana dla osób po trzydziestce, które rozważają pomysł nauki nowego języka obcego. Nie zbliżajcie się do tej książki! Zacznijcie się uczyć, odkryjcie dla siebie świat tego języka, nie przejmujcie się językowym PKB, wydajnością, zwrotem, zyskiem; po prostu rozkoszujcie się tym, co obcowanie z tym językiem Wam daje.
W każdym języku coś jest całkiem zwyczajne, normalne i pożądane, gdy w innym to samo „coś” jest niemożliwe lub niemile widziane. Ucząc się tego języka możemy głębiej tym „czymś” odetchnąć, mieć możliwość nasiąknięcia tym. W moim przypadku angielski daje mi wolność, ale radości życia uczy mnie włoski. Ten Pan, w tej konkretnej rozmowie był dla mnie bezpośrednią inspiracją i źródłem motywacji. Przed pierwszą lekcją, miałam tę rozmowę obejrzaną kilkadziesiąt razy. Nie przeszkadzało mi, że werbalnie nic nie rozumiem, chłonęłam pozawerbalne „coś”. Gdybym wcześniej przeczytała tę książkę, tylko bym westchnęła, że starość i lingwistyczna niemoc, a nie ruszyła w nową językową podróż. Dziś znów wróciłam do tej rozmowy, do jej atmosfery. Nie wzdycham, że starość i niemoc; coraz więcej rozumiem. Zachwyt się zmienił, jest jeszcze większy.
Mauro Iandolo, Tra danza e lingua dei segni
[w:] Vieni da me.
🖇 🖇
[…] przy okazji dyskusji na temat mitu o Dedalu i Ikarze usłyszeliśmy, że największym marzeniem ludzkości jest umieć latać. Nieprawda. Największym marzeniem ludzkości jest umieć mówić w obcym języku bez konieczności uczenia się go.
🖇
Język warto kochać, choć tak, miłość ta bywa destrukcyjna – destrukcyjna dla pozornie przyklepanych schematów i wyobrażeń. Takiej miłości warto zaznać.
🖇
Dopiero pierwsze lekcje języka obcego uświadamiają nam, jak bardzo nieoczywiste jest to, co dotąd nie prosiło się o żadne dodatkowe pytania.
– TEN stół? – pyta znajomy Anglik. – Ten? Masz na myśli, że to „on”?
– Tak. W języku polskim rzeczowniki mają rodzaj gramatyczny.
– A skąd mam wiedzieć, czy „stół” to „on”? Dla mnie to jest „to”, to jest przedmiot!
– Zgoda, ale w języku polskim przyjęło się, że jest rodzaju męskiego.
– A cóż jest w nim męskiego?
Ileż cech naszego ojczystego języka uświadamiamy sobie dopiero dzięki nauce języka obcego!
🖇
– Boże, czy ja naprawdę muszę wypisywać słówka z tej nudziarskiej czytanki? – […] – Gdyby to było chociaż coś życiowego.
– Co na przykład? – pytam niepewna, co młody i bystry, ale i nie do końca zaangażowany w naukę języka człowiek może definiować jako „życiowe”.
– No na przykład coś z życia, w stylu mojego dialogu z tatą, gdy nakrywa mnie na grze w PlayStation w godzinach, kiedy mam odrabiać lekcje.
– I czego można by było się nauczyć z tego dialogu?
– Masę rzeczy! Masę przydatnych zwrotów, powiedzonek! Na przykład: „w panice wyłączać telewizor”; „udawać, że czyta się podręcznik do chemii”; „wpaść z hukiem do pokoju”; „rzucić konsolą o ścianę”; „opierdolić z góry nad dół”; „dać szlaban”; „zaraz cholera mnie weźmie”. Takie rzeczy zapadają w pamięć!
🖇
Dwujęzyczni używają każdego ze znanych sobie języków do innych celów, w różnych okolicznościach i wśród różnych ludzi. […] Znajomość używanych przez nas języków nie jest symetryczna, a używanie różnych językowych zasobów w różnych sytuacjach nie sprawia, że jesteśmy mniej dwujęzyczni.
🖇
Nauka języka zmienia naszą optykę i uelastycznia zwoje trwalej, skuteczniej i może nawet przyjemniej niż cierpliwie rozwiązywane sudoku.
🖇
Za wszelką cenę próbuję sobie przy tym przypomnieć nazwę pewnego owocu. „Na b, na b… na pewno zaczyna się na b” – myślę, usiłując wydobyć ją z czeluści mentalnego słownika. Po dłuższej chwili bezskutecznego przeszukiwania szufladek zwracam się wreszcie do siedzącej obok siostry:
– Powiedz mi, jak nazywa się ten owoc na b, wiesz, dobry owoc na placek. Robi się też z niego kompot…
Konsternacja. Siostra przytomnie zauważa, że typowe owoce wykorzystywane do wypieków i kompotów to śliwki, gruszki, truskawki, wiśnie, porzeczki…
– Ale że owoc na b? Jesteś pewna, że na b?
– Jestem.
Niemal w tej samej chwili doznaję skrzącego na czerwono olśnienia: słowem „na b, na pewno na b” jest… rabarbar. Podobnego splątania doświadcza każdy z nas, niezależnie od tego, jakie zna języki i ile. I niezależnie od poziomu ich znajomości.
🖇
[Zjawisko] tip of the tongue. Polega ono na tym, że słowo, które usiłujemy sobie przypomnieć, przypomina nam się jedynie częściowo lub wysyła na front swojego sobowtóra – wyraz podobnie brzmiący, zaczynający się na podobną literę czy sylabę albo po prostu je zawierający.
🖇
[…] któryś język zawsze jest pierwszy, nawet u osób dwujęzycznych złożonych. To właśnie on służy do opisywania świata w pierwszych latach naszego istnienia, on też zapełnia szufladę jako pierwszy. Drugą, mniejszą, zajmuje język drugi. Wreszcie mamy trzecią, uprzywilejowaną szufladę, zawierającą tak zwany poziom pojęciowy. Zazębia się on – a raczej wypełnia – równocześnie z szufladą pierwszą, co jest dość logiczne: poznając świat, poznajemy język, i na odwrót. To właśnie tu przechowywana jest nasza wiedza o świecie, o tym, co to „kot” i co to „krzesło”, ale i co to „złość” czy „zazdrość”. Właśnie dlatego świadoma nauka języka drugiego wiąże się z tyloma konsultacjami z językiem pierwszym.
🖇
Choć od szuflady z naszym językiem drugim oczekujemy, że stale będzie się zapełniać, dowodząc tym samym naszego językowego talentu, szuflada z językiem pierwszym także się zapełnia, a proces ten w zasadzie nie ma końca. W szufladzie z językiem pierwszym zawsze znajdą się też przegródki, które zieją pustką. Na przykład te z napisem: „rodzaje amunicji”, „kardiologia” czy „maszyny rolnicze”, o ile nie zajmujemy się żadnym z tych tematów na co dzień.
🖇
W jednych szufladach bywa przestronnie, inne trzeszczą pod naporem kłębiącej się zawartości, żadnej jednak nie powinno się kompulsywnie porządkować – dążenie do leksykalnej równowagi w szufladach prędzej odbierze nam smak życia, niż pozwoli choć o krok zbliżyć się do ideału.
🖇
Najważniejsze w nauce języka u dzieci jest jednak całkowite ignorowanie przez nie własnej niewiedzy. Biczowanie się za to, czego jeszcze się nie wie, to domena starszych. Młodzi, zwłaszcza najmłodsi, wolą skupiać się na tym, co już wiedzą.
Umiejętność przyglądania się językowi jak abstrakcyjnemu tworowi, który da się rozłożyć na części, przychodzi z czasem i nie jest domeną dzieci. Jeśli posługiwanie się językiem w sposób intuicyjny i instynktowny można porównać do układania prostych konstrukcji z klocków Duplo, w których prędzej czy później klocek A połączymy z klockiem B, to analizę języka w celu świadomego budowania w nim wypowiedzi należałoby porównać do zabawy Lego Technic: elementów jest całe mnóstwo, a skuteczne ich łączenie wymaga namysłu i analizy danych. Nie wystarczy po prostu połączyć klocka zielonego z czerwonym. Choćby dlatego, że zauważamy, że jeden klocek składa się z kilku mniejszych.
🖇
Wyrażanie własnego poczucia humoru i docenienie cudzego to chyba największy sprawdzian dla osób uczących się języka.
🖇
[Język] jest czymś potężniejszym niż narzędzie komunikacji.
🖇
W naszym osobistym repertuarze pewne języki po prostu nadają się lepiej do snucia opowieści na taki czy inny temat. Z wyjątkiem opowieści o dzieciństwie – tu niemal zawsze najlepiej pasuje ojczysty.
🖇
[…] zapisują się na lekcje języka, o którym nie mają pojęcia. W głowie się poprzewracało? Nie, dopiero się przewróci. I bardzo dobrze, życie dostarczające nowych bodźców i doświadczeń warte jest przeżycia.
🖇
Statystyczny dwujęzyczny ze swoją wysoce zindywidualizowaną historią nauki języka drugiego, spersonalizowanym zestawem czynników wpływających na jego przyswajanie, takich jak choćby wiek, środowisko, namiętności, motywacje lub ich brak, to prawdziwy koszmar badacza, chodzący zestaw zmiennych liczniejszych niż angielskie samogłoski.
🖇
Widząc przepaść dzielącą nasz język drugi i trzeci, wierzymy, że moment opanowania języka trzeciego to ten, kiedy osiągamy identyczny rezultat co przy języku drugim czy pierwszym. A przecież nasze umysły nie są już takie same, zdążyło już na nie wpłynąć wiele czynników, zapisały się już w nich dane gromadzone przez lata nauki wcześniejszych języków. Nie jesteśmy ani czystą tablicą, ani też nowicjuszem w nauce języka obcego. Jesteśmy nowym tworem.
🖇
Umysł magazynuje informacje w sposób, którego logika prawdopodobnie mocno by nas zaskoczyła. Sama nauka też jest ciągłym zaskakiwaniem własnego umysłu.
🖇
Mąż może pozostać jeden – jednak romanse z kolejnymi językami to rozrywka, która nie tylko nie grozi utratą reputacji ani rozstaniem, ale na dodatek pozwala przewietrzyć głowę i przypomina o istnieniu dawno nieużywanych zakamarków umysłu.
🖇
Każdy, kto świadomie uczy się języka obcego, uczy się go, mając w głowie własny, może nawet nie do końca uświadomiony i zdefiniowany wzór, odzwierciedlający poziom doskonałości, który chce osiągnąć.
Jagoda Ratajczak, Języczni. Co język robi naszej głowie,
ilustr. Ola Niepsuj,
Wydawnictwo Karakter, Kraków 2020.
(wyróżnienie własne)
Żyć bez wyzwań to jakby pozbawić się niespodzianek, to jak być przywiązanym do jednego jadłospisu, gdy inni degustują dziesiątki smakowitych potraw.
(tamże)
Świąteczne odliczanie literek przeczytanych przed świętami, dwa. Piąty tom, przedostatni. Połknięty w podobnym tempie, co cztery wcześniejsze. Połknięty z ogromną przyjemnością. Nie mogę uwierzyć, że czekam już tylko na jedną część tej zaklętej w obrazki historii.
🖇
🖇
🖇
🖇
🖇
🖇
🖇
🖇
🖇
🖇
🖇
🖇
🖇
Alice Oseman, Heartstopper. Tom 5.,
przeł. Natalia Mętrak-Ruda,
Wydawnictwo Jaguar, Warszawa 2023.
(wyróżnienie własne)
🖇
Zbliżamy się powoli do końca Heartstoppera. Kiedy tworzyłam poprzedni tom, myślałam, że ten będzie ostatnim, ale okazuje się, że musi powstać jeszcze jeden, by historia była kompletna. Bardzo mi przykro, że ta opowieść się kończy, ale nie mogę się doczekać, kedy w tomie 6[.] pożegnam Nicka, Charliego i całą resztę paryskiej ekipy tak, jak na to zasługują.
(tamże)
Żadna tam Dama z łasiczką. Nie Dziewczyna z perłą, ani Dziewczynka z chryzantemami. Lecz Starszy-Pan-Pies z kwiatkiem.
Zachwycił mnie bezgranicznie. Wylądował tu dziś
dokładnie czterysta wpisów później.
fot. Catty, fragment.
Podobno, gdy spojrzysz człowiekowi głęboko w oczy, zobaczysz na ich dnie jego Duszę. Gdy udając, że nie patrzysz wcale, bo dla psów to trudne doświadczenie spoza menu kulturalnych zachowań, spojrzysz w oczy psu, jestem pewna, że zobaczysz bardzo starą i bardzo mądrą Duszę, w której zasobach wyłącznie miłość i bezgraniczne zaufanie, choćby nie wiem co się działo.