6175. Z oazy (CDLXIII)

Gdzieś między pierwszą a drugą falą upałów w tamtej książce zatrzymały swym pięknem i apetytu mi narobiły te dwa cytaty:

Humor też miał własny dział… z falistym pomarańczowym pa­skiem. To właśnie na półce oznaczonej „Humor” — nigdy nie do­wiem się dlaczego i jakim sposobem — znalazła się Gertrude Stein. Prawdopodobnie z tego względu, że to, co pisała, sprawiało wra­że­nie kompletnego nonsensu…

•

     — Kim była Gertrude Stein?
     — Modernistką. W swoim pisarstwie nie przejmowała się zna­cze­niem.
     — Czy to dlatego znajduje się w dziale „Humor”, tak jak Spike Milligan?
     — System dziesiętny Deweya dopuszcza pewną uznaniowość. To kolejna jego zaleta. Chroni nas przed zamętem, ale pozostawia swo­bo­dę myślenia.

Jeanette Winterson, Po co ci szczęście, jeśli możesz być normalna?,
przeł. Kaja Gucio, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2026.

Tak, dokładnie te dwa cy­taty sprawiły, że klik, klik, klamka zapadła. Nie ostrzegły mnie, czym będzie czytanie tej książki: że pożałuję, że będę ze sobą negocjować trwanie przy czytaniu, że będę się wielokrotnie zastanawiać, czemu sobie to robię.

W ogólności nie warto wcale. Ot, pudelek z początku XX wieku. I warto, bo to książ­ko­wy pomnik odwagi — by nie ściemniać, że mieszka się z kuzynką czy zatrudnioną psycholożką — i uporu, by robić do upadłego to, co się kocha.

Reszta była, jest i będzie podczas czytania wyłącznie zgrzytaniem zębów.

W roku 1903 przybyła do Paryża młoda Amerykanka, by odwiedzić brata, który mieszkał tam od pewnego czasu, i by spędzić z nim let­nie wakacje. Stwier­dziw­szy, że „Paryż znajduje się tam, gdzie znaj­du­je się wiek dwu­dzie­sty”, Gertrude Stein, wielbicielka swojej epoki, zdecydowała się na razie pozostać w Paryżu i pozostała w nim do końca swoich dni, ściśle mówiąc przez lat czterdzieści trzy […].

Mira Michałowska

🖇🖇

Zanim zdecydowałam się na napisanie książki o moich dwudziestu pięciu la­tach współżycia z Gertrude Stein, zamierzałam i często mówiłam że za­mie­rzam napisać książkę pod tytułem Żony geniuszów z którymi sia­dy­wa­łam. Siedziałam obok tylu z nich. Siadywałam z żonami geniuszów, które nie były ich prawdziwymi żonami i z prawdziwymi żonami geniuszów, któ­rzy nie byli prawdziwymi geniuszami. Jednym słowem siadywałam czę­sto i długimi godzinami z różnymi żonami i z żonami różnych geniuszów.

🖇

Nauczyła mnie [Myra Edgerly] formułki jaką powinnam stosować. Pamię­tam że zaczynało się, Miss Gertrude Stein jest jak panu zapewne wiadomo, a następnie mówiło się wszystko co się miało do powiedzenia.

🖇

Śmiejcie się jeżeli chcecie, pisał [Henry McBride], ale śmiej­cie się z nią a nie z niej w ten sposób poznacie się na niej znacznie lepiej.
     Henry McBride nie przywiązywał wagi do powodzenia. To rujnuje czło­wie­ka, mawiał, to rujnuje artystę. Ale Henry, odpowiadała ze smutkiem Ger­tru­de Stein, czy naprawdę myślisz że nigdy nie dostąpię żadnego uzna­nia chciałabym chociaż troszkę tego rozumiesz. Pomyśl o moich wszyst­kich nieopublikowanych rękopisach. Ale Henry McBride był niewzruszony. Naj­lep­sze czego mogę ci życzyć, powtarzał, to żebyś nigdy nie została uzna­na publicznie. To jedyna dobra rzecz na świecie. Pod tym względem był nie­wzru­szony.

🖇

Gertrude ma swoich trzech ulubionych świętych, świętego Ignacego Loyolę, świętą Teresę z Ávili i świętego Franciszka. Ja niestety mam tylko jednego ulubionego świętego, świętego Antoniego z Padwy ponieważ to on zajmuje się odnajdywaniem zaginionych przedmiotów, bo ze mną jest tak jak po­wie­dział kiedyś brat Gertrude Stein, że gdybym była generałem to nigdy nie straciłabym żadnej pozycji, najwyżej bym ją gdzieś zapodziała. Jak coś zgu­bię to święty Antoni pomaga mi w odnalezieniu. Zawsze składam mu du­ży da­tek w każdym kościele. Z początku Gertrude Stein buntowała się prze­ciw­ko takiej ekstrawagancji, ale teraz rozumie że jest to absolutnie ko­niecz­ne i nawet kiedy nie jestem z nią, pamięta o moim świętym Antonim.

🖇

Błagał [Stephen Haweis] jednakże o przecinki. Gertrude Stein twierdziła, że przecinki są zupełnie zbyteczne tekst powinien być absolutnie zrozumiały i nie może zależeć od przecinków a poza tym przecinki są jedynie i wy­łącz­nie znakiem mówiącym że czytelnik winien się zatrzymać i nabrać tchu a każdy człowiek powinien bez tego wiedzieć kiedy się zatrzymać i nabrać tchu. Jednakże jako że szalenie lubiła Haweisa i z wdzięczności za to że ofia­ro­wał jej prześliczny obrazek na wachlarzu, podarowała mu z kolei dwa prze­cin­ki. Trzeba powiedzieć gwoli ścisłości, że po ponownym przeczytaniu manuskryptu usunęła te dwa przecinki.
     Mina Loy równie zainteresowana jak on rozumiała wszystko mimo bra­ku przecinków. Mina Loy zawsze wszystko rozumiała.

🖇

W liście skierowanym do niego [Alfreda Stieglitza] przez Gertrude Stein czytamy między innymi: „Proszę uważać na interpunkcję, jest to rzecz szalenie zasadnicza. Dałam dokładnie tyle znaków prze­stan­ko­wych ile uważam za konieczne i każdy dodatkowy przecinek obali całą koncepcję”.

🖇

Czy pani nigdy nie czyta po francusku, zapytałam jak zresztą zapytywało ją wielu innych ludzi. Nie, odpowiedziała, bo widzisz ja czuję oczami i wszyst­ko mi jedno jakiego języka słucham i tak go nie słyszę. Słyszę tylko ton głosu i rytm. […]   istnieje dla mnie jeden tylko język na świecie język angielski. Szalenie lubię jedno lubię być otoczona ludźmi którzy nie rozumieją ani sło­wa po angielsku. To dla mnie prawdziwa samotność jestem wtedy sama z moimi oczami i z moim angielskim. Nie wiem czy inaczej angielski byłby dla mnie do tego stopnia wszystkim.

🖇

Powinno się mieć jedno intensywne zajęcie w życiu a co do reszty to można interesować się wyłącznie rezultatami.

🖇

Matisse przyjechał do Paryża jako młodzieniec by studiować farmację. […]  Zainteresował się malarstwem, zaczął kopiować w Luwrze Poussina i sam bez zgody swojej rodziny, która jednakże w dalszym ciągu przysyłała mu niewielką miesięczną sumkę na studia został malarzem.

🖇

Cézanne doszedł do deformacji i niewykańczalności z we­wnętrz­ne­go przymusu, Matisse zaś z pełną premedytacją.

🖇

Mina przyprowadziła Glenwaya Wescotta, kiedy po raz pierwszy przy­je­chał do Europy. Glenway zrobił na nas wielkie wrażenie głównie z powodu swojego brytyjskiego akcentu. Hemingway wytłumaczył nam wszystko. Jest tak, powiedział, kiedy człowiek zapisuje się na uniwersytet w Chicago podaje w kwestionariuszu jaki sobie życzy akcent a kiedy kończy studia otrzymuje wraz z dyplomem akcent, który sobie obstalował. Można sobie zafundować akcent szesnastowieczny albo najnowszy z akcentów jak kto woli.

🖇

Czytanie korekt to czynność, jak już powiedziałam, którą można porównać tylko z wycieraniem kurzu. Człowiek poznaje wartość rzeczy w pełni, czego nie osiągnie przy żadnym innym czytaniu. Przy czytaniu tych korekt Heming­way bardzo wiele się nauczył i był zachwycony tym czego się nauczył.

🖇

[T.S.] Eliot i Gertrude Stein przeprowadzili dłuższą dyskusję głównie na temat bezokoliczników i różnych gramatycznych niekonsekwencji oraz powodów, dla których Gertrude Stein nie wahała się ich używać. […]
     Następnie zawiązała się długa korespondencja lecz nie pomiędzy Ger­tru­de Stein a T.S. Eliotem lecz pomiędzy sekretarzem T.S. Eliota a mną. Zwra­ca­li­śmy się do siebie per sir ja podpisywałam się A.B. Toklas on zaś sta­wiał swoje inicjały. W jakiś czas później dowiedziałam się, że nie był to by­naj­mniej młody człowiek lecz sekretarka. Nie wiem czy ona zorientowała się tak­że, że i ja nie jestem mężczyzną.

🖇

[…]  Stein powiedziała, posłuchaj Hemingway
notatki to jeszcze nie literatura.

🖇

Gertrude Stein zawsze powtarza młodym malarzom, którzy skarżą się, że zmienia zdanie o ich twórczości, nie ja zmieniam zdanie o waszych obra­zach ale obrazy wasze w pewnym momencie zaczynają wsiąkać w ścianę przestaję je widzieć no i wtedy oczywiście muszę je wystawić za drzwi.

Gertrude Stein, Autobiografia Alice B. Toklas,
przeł. Mira Michałowska, Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2021.
(wyróżnienie własne)

Gust nie ma nic wspólnego ze zdaniami,
mawiała Gertrude Stein.

🖇

Hemingway zaś powiedział jeszcze o sobie, skręcam swój płomyk który jest malutki coraz bardziej i bardziej i nagle następuje wielki wybuch.

(tamże)

6174. 217/365 // W warzywniaku (XX)

pierwszą falę upałów dałyśmy radę razem z Pati już re­ha­bi­li­ta­cyj­nie odrobić. w po­nie­dzia­łek zaczęłyśmy od­ra­biać drugą. od wczoraj do jutra mam tylko jedno zadanie: prze­trwać* trzecią.

217/365

________
  *  choć nie ma złej pogody, jest zmiana klimatu i z głową do­bra­ne aktywności, by utrzymać się na powierzchni do­bre­go życia.

🍆

*

Autor(ka) nie do ustalenia.

6173. 212/365

w łańcuszku pokoleń ja dziś — taka zatrzymana na chwilę — jestem ucieleśnieniem niezliczonych hi­sto­rii, chwil, sytuacji, całego wachlarza uczuć, zacho­dów słońca, podróży, konsek­wen­cji wielu przemyślanych de­cy­zji, pomyłek i fartów oraz niewiarygodnie piramidalnych bez­myślności.

jestem wypadkową dalekiej niemojej przeszłości, ale również przeżytego przeze mnie zeszłego roku, ostatniego tygodnia i dzisiejszego dnia.

towarzyszy mi trzeci dzień pewność, że choć wszystko wcześ­niej czy później kończy się, to miłość trwa — jestem, jesteś, jesteśmy od stóp do głów utkani z kwantów miłości i świa­tła, wydłu­ba­nych z tamtych niezliczonych hi­sto­rii, chwil, sytuacji, całego wachlarza uczuć, zacho­dów słońca, podróży, konsek­wen­cji…

212/365

Nie ma czegoś takiego jak spójna narracja,
zdarzają się chwile rozświetlone, reszta jest ciemna.
   — Jeanette Winterson

[w:] Selja Ahava, Dzień, w którym wieloryb przepłynął
przez Londyn, przeł. Justyna Polanowska,
Grupa Wydawnicza Relacja, Warszawa 2026.

6172. W warzywniaku (XIX)

Pati & Sadownik:
(we dwójkę ustalili, że
podobny dzielą ból, bo
Drzewko słucha wybiórczo)

Jabłoń:
(wie, że nijak się nie wybroni, ale
nie wie, że politycznie prorokuje)
Tak się zgadzacie, że
możecie założyć klub.

Pati:
(z godnym podziwu refleksem
też politycznie na czasie)
Ale nie musimy podpisywać lojalek?

Cała Trójka:
(dobrą chwilę rechotała)

🍆

6171. Panna cotta (CCI)

delektuj się…
          chwilą, promieniem słońca, powiewem wiatru,
          smakiem kawy, dźwiękiem, kolorem, liściem,
          nowo poznanym słowem,
by w pełni czuć, że żyjesz.

❦

assapora! gustati!
deliziati! goditi!
mica dimenticarti di assaporare,
di gustarti, di deliziarti, di goderti!

*

Mr. Rain, Lunedì nero.

6170. 203/365

     — nie ciagnij, puść tę klam­kę! wyjmij palce spomiędzy drzwi, bo one się za­trza­sku­ją.

a gdy to się stanie, dopełni, gdy nastanie trud­na do zniesienia cisza, odwróć się ple­ca­mi do tych drzwi i od­dy­chając, po­zwól so­bie rozejrzeć się po gruzach — czę­sto tak wła­śnie wy­glą­da no­wy po­czątek.

203/365

[…]  mózg jest szczególnym organem,
podążającym swoimi ścieżkami.
   — August Strindberg (1849–1912)

[w:] Mona Chollet, Nie dać się poczuciu winy. O tym, co nam przeszkadza w życiu, przeł. Magdalena Kowalska, Wydawnictwo Karakter, Kraków 2026.

6169. 201/365

polski pa­radoks lat dwudziestych xxi wieku: z jednej strony, niespotykany dotąd po­ziom* świadomości indywidualnej; z dru­giej zaś, imponujący poziom** wtórnego analfabetyzmu.

marnujemy wodę, talenty i ludzkie życia. komu gratulować?

201/365

_________
   *   czasem (eufemizm) aż do ka­ry­ka­tu­ral­nych rozmiarów — odmawiających głę­bi i sensu wspól­no­to­wo­ści — omni­po­ten­cji, ro­zu­mia­nych na opak: kreatywności, nie­za­leż­no­ści i mocy — wszystkiego te­go, co zaprzęgane jest w służ­bie neo­li­be­ra­li­zmu i obsesji pa­cy­fi­ko­wa­nia lęku przed tym, cze­go w życiu kontrolować nie spo­sób.
  **  dotyczy również wielkości gremiów faszystów, anty­szcze­pion­kow­ców, wy­znaw­ców prostych rozwiązań skom­pli­ko­wa­nych zjawisk społecznych.

6168. 200/365

otrzy­małam ciało, skończony czas, trochę szczęśliwych zbiegów okolicz­ności, kilka okazji, szanse na znaczące relacje, również dziś*.

świadomość tego wszystkiego z uśmiechem i dumą rozsiadła się w fotelu po powrocie do ula, wręczając mi nakolanniki. więc bio­rę z wdzięcznością od­dech i z całego serca dziękuję** za cia­ło, czas, zbie­gi oko­licz­no­ści, okazje, szanse i miłość, która nie­ustan­nie prze­ni­ka wszystko.

200/365

_________
   *   bardzo na ten świętujący weekend czekałam.
  **  szorując na czworakach.

❦

 [suplement 20.07.2026]

Każda rozpacz jest inna, jak góra, którą trze­ba nieść niby garb. Szczęście rozpływa się, wyrównując poziom jed­no­rod­nej ka­łu­ży samozadowolenia.

Manuela Gretkowska, Przeprawa,
Wydawnictwo Znak, Kraków 2023.

6167. Z oazy (CDLXII)

Gdy ponad dwa tygodnie temu usłyszałam fragment o wiszącej w powietrzu bójce, wiedziałam, że muszę sięgnąć po tę powieść, pomimo tego, że jest dostępna tylko w „papierzu”, pomimo faktu, że to beletrystyka.

Tymczasem sama książka wzięła pod uwagę wszystkie moje osobiste przeciw i wy­na­gro­dzi­ła mi trud przewracania kartek po wielokroć. Po pierwsze, nauczyła mnie czytać fikcję: czytaj, jakbyś śniła tę historię. Po drugie, swoim pięknym językiem co chwilę przypominała mi stare czasy, gdy Orzeszek, Biały Kruk i ja po raz enty za­czy­ty­wa­liśmy się Pogodą dla bogaczy — nie ten kontynent, nie ten kraj, ale to samo czy­tel­ni­cze przy­wią­za­nie do bohaterów. Ciekawe, myślałam co chwilę, czy­ta­jąc tę po­wieść, czy ta historia, podobałaby się Im tak bardzo jak mi.

Jedyne, co jest wyjątkowo kiepskie w tej publikacji, to okładka. Ta książka nie za­słu­ży­ła sobie na tak beznadziejną oprawę graficzną, rodem z zajęć z Corela dla nie­uków w głę­bokich latach dziewięćdziesiątych zeszłego wieku. Marginesy w środku również niemi­le zaskakują twórczo-ignoranckim: nie znam się, ale to zrobię. To wynik wy­da­wni­czych oszczęd­no­ści czy much w nosie? Nie wiem. Powiedziałabym: mi by­ło­by wstyd.

[…]  nerwowe dą­żenie do doskonałości, przez co sztućce jeszcze częściej spadały na podłogę lub rozpierzchały się po stole.

🖇

     — To nie dom — skomentował Shah, omiatając wzrokiem wnętrze. — Co najwyżej adres, a i to powiedziane na wyrost.
     — A jednak mieszkali tu ludzie — odparł Jimmy Joe.

🖇

     — Gdy staliśmy wówczas na zboczu wzgórza, byłem w kiepskim nastroju — przyznał Ruttledge. — Zgadzałem się, że to jedyne znośne miejsce spośród tych, które obejrzeliśmy przez cały dzień. Widziałem, że jesteś zachwycona. Ale ja wyrosłem wśród podobnych pól. Udało mi się uciec dzięki edu­ka­cji, nie­dostępnej ledwie pokolenie wcześniej. Nagle znowu mierzyłem się ze wszystkimi marzeniami z dzieciństwa.

🖇

     — Zamieniłbyś się z nim miejscami?
     — Nie, chłopcze. Nie zamieniłbym się nawet z prawdziwym lordem. Praw­dę mówiąc, chyba nikt z nas nie zamieniłby się z kimś innym miej­sca­mi. Wszyscy chcemy przejść przez życie we własnych butach. Wyjść tą samą drogą, którą weszliśmy. Ale w sumie dobrze, że nie mamy wyboru.

🖇

Jedna z nich zaplątała się mu we włosach. Atak z wolna ustawał. Patrick Ryan osunął się na ziemię i stopniowo odzyskiwał oddech.
     — Po dwakroć jebane pierdolone w dupę pszczoły — krzyknął z wście­kło­ścią.
     Z jego czupryny dobiegło bzyczenie. […]  Nawet w butach wyszperali pszczoły. Kiedy Rutledge wytrząsnął kilka spod kolnierza jego koszuli, z gnie­wem wykrzyczał:
     — Czemu nie zatłukłeś tych skurwieli?
     — Nie było takiej potrzeby.
     […] 
     — Bardzo boli?
     — Powiem ci, chłopcze, że nie zamienilbym tego bólu na miejsce w niebie. […]  To minie. Wszystko w końcu mija, wy­star­czy poczekać.

🖇

     — Przeszłość i teraźniejszość są jednakie dla umysłu — po­wie­dzia­ła Kate. — To tylko obrazki.
     — Jesteś pewna, że nic nie piłaś, Kate? — spytał Rutledge.

🖇

     — Ciagle tu są? — spytał Johnny, kiedy Rutledge odszedł.
     — Jak widać.
     — Nigdy nie sądziłem, że wytrwają. Co roku przyjeżdżałem do do­mu i spo­dzie­wałem się, że już ich nie będzie.
     — A oni się nawet rozwijają. […]  Myślę, że powinniśmy w końcu przyjąć do wiadomości, że będą tu równie długo jak my wszyscy: póki nie przy­je­dzie karawan.

🖇

[…]  zaczynała pojmować, że życie bez lęku jest równoznaczne z ży­ciem bez miłości i że nie da się tych uczuć z nikim dzielić. Była za­do­wolona i szczęśliwa, że jej pierwsza i najstarsza miłość, człowiek, który przez całe jej dzieciństwo nigdy nie przemówił do niej ostrym słowem, do­tarł bezpiecznie do domu […].

🖇

Ludzie sa śmieszni. Patrzą na innych mniej lub bardziej z góry, ale jeśli igno­rować ich spojrzenia, sami zaczynają się czuć nieswojo.

🖇

     — Ludzie, których znamy, pojawiają się i znikają w naszych myślach bez względu na to, czy są tutaj, czy w Anglii, czy żywi, czy martwi — skonsta­to­wa­ła Mary […].

🖇

     — Shah nie zmyśla. Ma w nosie śluby i wesela. Uważa, że tylko idioci się żenią.
     — Może mieć rację — stwierdziła Mary.

🖇

     — My nie rozmawiamy.
     — Jest z tobą chyba ze dwadzieścia lat.
     — Dłużej, ale i tak nie rozmawiamy — powtórzył z uporem.
     Teraz to Rutledge poczuł zmieszanie. Zakładał, że ludzie znający się tak długo, rozmawiają ze sobą. A właśnie musiał przyznać, że przez te wszyst­kie lata, kiedy spotykał ich razem, nigdy nie widział, żeby zamienili choć słowo. Od czasu do czasu wygłaszali stwierdzenia, które miały dotrzeć do adresata, czasem stojącego tyłem, czasem bokiem, ale nigdy twarzą w twarz. Podobne komunikaty były przyjmowane w milczeniu, po czym każdy wracał do swoich zajęć.

🖇

     — Wy dwaj na pewno nigdy się nie zagadacie na śmierć — zauważył Rutledge.
     — Nawet nie byłoby wiadomo, od czego zacząć — powiedział Shah. — Zresztą, po co narażać tak własne życie.

🖇

[…]  bał się, że ktoś go jeszcze usłyszy, i trząsł się ze strachu, że go nikt nigdy nie usłyszy.

🖇

     — Nie powinieneś pospieszać spraw, tyle powiem. Lepiej poczekaj, aż będziesz pewien.
     — Nie będziemy się śpieszyć. Tego na pewno nie zrobimy — zaśmiał się, odzyskując spokój.

🖇

Bójka wisiała w powietrzu. Kiedy kierowców dzieliło ledwie kilka kro­ków i oni zastygli bez ruchu. Obaj wyglądali na czterdziestolatków. Byli po­dob­nej postury, niscy i tędzy. Nagle jeden zaczął śpiewać:
     — „Weź mnie za rękę. Jestem obcy w raju. Zagubiony w krainie czarów”.
     Na twarzy drugiego uśmiech powoli zastępował zaskoczenie. On również znał tę piosenkę i także potrafił śpiewać.
     — „Stoję z płomiennym spojrzeniem. I tylko to jedno zagraża mi w raju. Śmiertelnikowi stojącemu obok anioła takiego jak ty” — zaintonował.
     — „Ujrzałem twoją twarz. I wzniosłem się. Z banału uleciałem w nie­zwy­kłość”.
     — „Gdzieś w tej przestrzeni w zawieszeniu będę trwał” — zaśpiewał pew­niej­szym głosem drugi i uniósł dłóń, którą pierwszy chwycił z całych sił.
     — „Dopóki nie dowiem się, czy i tobie zależy” — zaśpiewali chórem, za­ta­cza­jąc koła w ciężkich buciorach i trzymając ręce w górze, by widzieli je onie­mia­li świadkowie. W końcu zastygli, stojąc twarzą w twarz.
     — „Powiedz mu, że nigdy już nie będzie sam!” — ryknęli, kończąc z przytupem przedstawienie.
     Zebrani zaczęli bić brawo. Machając do nich, obaj kierowcy wspięli się do szoferek.
     — W domu nigdy nic nie widzimy. Nic a nic — pożalił się Jamesie.
     — Widzimy ptaki i niebo, i ślady zwierząt — przekomarzał się Rutledge.
     — Nic. Nic nie widzimy. Ludzie są znacznie ciekawsi. Poza domem w je­den dzień zobaczymy więcej niż w domu przez miesiąc.
     — Myślałem, że dojdzie do bijatyki.
     — Śpiew i taniec jako wyjście, sprytne.

🖇

     — Deszcz pada. Trawa rośnie. Dzieci się starzeją — rzucił nagle Shah. — Tak to jest. Wszyscy o tym wiemy. Aż za dobrze wiemy, a przecież nie mo­że­my nawet głośniej o tym szepnąć. Lecz mimo wszystko wiemy.

🖇

     — Zauważyłeś, że podróż powrotna zawsze wydaje się szybsza? — spytał, kiedy znowu zobaczyli łódki zacumowane pod wąskim mostem na rzece Shan­non w Rooskey.
     — Oczywiście - zgodził się Jamesie. — Nigdy naprawdę nie wiesz, co cię czeka, kiedy wyruszasz w podróż. A drogę powrotną zawsze już znasz.

🖇

Rutledge kiedyś spytał Roberta Bootha, jak sobie radził z systemem po­dzia­łów klasowych, kiedy po raz pierwszy znalazł się w Oksfordzie, on, któ­ry te­raz z łatwością poruszał się w tym labiryncie.
     — To było zupełnie proste — odpowiedział natychmiast. — Kiedy do­ra­sta­liśmy, mieliśmy poczucie wyższości wobec katolików. A najtrudniejszy jest przecież pierwszy krok. Potem już było zupełnie łatwo. — Ruttledge miał wątpliwości, czy obecnie z równą pewnością siebie i równie otwarcie mógł­by coś takiego powiedzieć.

🖇

Szelest przewracanych stron gazety tworzył przestrzeń wokół bujanego fotela. […]  Tylko wtedy, kiedy mówił o obrazach, w jego głosie pojawiał się ślad emocji.

🖇

     — Mało przyjemna historia.
     — Każdy z nas mógł się znaleźć na jego miejscu.
     — Ale się nie znaleźliśmy — powiedział twardo Robert Booth.

🖇

Jakby się nad tym zastanowić, Frank Dolan okazał się po prostu zbyt ucz­ci­wy i zbyt szczery. Każda z tych właściwości sama w sobie była nie­bez­piecz­na: ich połączenie stanowiło receptę na katastrofę.
     — Nie poddajemy się. Znajdziemy jakieś wyjście. Musimy coś znaleźć — powiedział Rutledge, kiedy Frank Dolan zatrzymał się koło jego samochodu zaparkowanego przy wąskim moście w Shruhaun.
     — Co powiemy jego lordowskiej mości, jak zapyta? — zastanawiał się Frank Dolan.
     — Nic.
     — A jeśli połączy kropki? On szybko kojarzy.
     — Powiedz mu, że nadal się zajmuję sprawą — uspokajał go Rutledge. Frank Dolan był znowu przybity i niepewny co do swojego wystąpienia w banku. — Nie martw się tym wszystkim. Coś wymyślimy.

🖇

Z ludźmi bywa różnie. Kiedy już mają w ręku lejce,
zupełnie nie wiadomo, w którą stronę pojadą.

🖇

     — Czasami myślę, że może lepiej, by wszystko toczyło się swoim torem, nawet jeśli jest pomyłką. Próba naprawienia błędów na tak późnym etapie może spowodować więcej kłopotów, niż gdybyśmy nic nie robili. Zo­ba­czymy.
     — Cieszę się, że ma swoją szansę, cokolwiek miałoby z tego wyniknąć — zauważył Rutledge. - W końcu my wszyscy też ją kiedyś mieliśmy.

🖇

     — Opowiedziałyby nam [stare ścienne zegary] niejedno, gdyby potrafiły mówić — pod­su­mo­wa­ła Mary.
     — Są mądre. Żadnego marudzenia. Nigdy nie miały kłopotów — po­wie­dział Jamesie. — Mówiły tylko tik-tak. Tik-tak. Nie odpuszczają żadnej oka­zji. Tik-tak. Nie mówią nic złego. Tik-tak. Odwracają wzrok. Tik-tak. Nie wpa­dają w żadne kłopoty. Tik-tak. Nie narzucają swojego zdania. Tik-tak. Nie wymuszają niczego. Tik-tak. Pytają, dlaczego nie, ale nigdy dla­czego. Sprytniejsze niż najmądrzejsi, co tego wszystkiego próbowali.

🖇

Przyrodzona świętość każdego pojedynczego życia bardziej uwidaczniała się w śmierci niż w jego naturalnym trwaniu.

🖇

     — Myślisz, że jest życie po życiu? — Pytanie zaskoczyło Rutledge’a […].
     […]  — Nie wiem, z jakiego źródła pochodzi życie, no, chyba że z samej na­tu­ry, ani w jakim celu istnieje. Myślę, że rozsądnie można przypuścić, że wracamy do jakiegoś sensu, z którego wyszliśmy.

🖇

Od czasu do czasu potrzebny jest twardy wstrząs, żebyśmy się nauczyli, że nie jesteśmy tu na zawsze.

🖇

     — To pewnie ona nosi portki w tej rodzinie. Jak w Anglii, tam najczęściej kobiety noszą spodnie. Mężczyźni są za bardzo wypruci z wszystkiego, żeby im się chciało.
     — Powiem ci coś. Wszystkie chodziłyby w spodniach, gdyby im na to po­zwo­lić. Widziałem to wszędzie, dom po domu.
     Ale ta parka jest inna. Wygląda, że nigdy się o nic nie sprzeczają. Cza­sa­mi można się zastanawiać, czy to rzeczywiście mężczyzna i kobieta.

🖇

     — A wszystko, co mamy, to ten jeden dzień.
     — Więc wykorzystajmy go jak najlepiej — Ruttledge de­li­kat­nie ją pocałował, kiedy oboje wstawali.

John McGahern, Twarzą ku wschodzącemu słońcu, przeł. Olga i Wojciech Kubińscy, Części Proste, Gdańsk 2026.

     — Wiem. Wiem. Wiem.
     — Żylbyś o mleku i miodzie, chłopcze, gdybyś tylko zo­stał.
     — Wszyscy bylibyśmy bogaci, gdybyśmy znali re­zul­ta­ty jutrzejszych wyścigów konnych.
     — Wtedy wszyscy wokół znali, tylko ty jeden nie.
     — Wszyscy wokół się nie liczą.

🖇

     — Na zdrowie.
     — I oby jutro, z Bożą pomocą, też wstał dzień, jak ma­wia Jamesie.
     — Pomyślności! I do dna.

🖇

[…]  szczęścia nie da się powołać do bytu przez poszu­ki­wa­nie ani przez gonitwę pośród zmartwień, ani nawet nie da się go w peł­ni ogar­nąć; powinno się mu po­zwo­lić na własne, powolne tempo, tak aby mijało nie­za­uwa­żo­ne […].

🖇

     — Nikt nie byłby tu milej widziany niż ty — po­wie­dzia­ła Mary i w tym prostym zdaniu odsłoniła wszyst­kie zawahania serca.

🖇

Bóg zamyka jedne drzwi tylko po to, żeby otworzyć kolejne.

🖇

Jesteśmy ledwo podmuchem wiatru na jeziorze.

(tamże)

6166. Z oazy (CDLXI)

Trzecia z książkowego tercetu. Wybór kresek i liter trwał, bo nie było gdzie się śpie­szyć. Było delektowanie się każdą ilustracją, każdym zdaniem drugi, piąty czy nasty raz, każdym wzruszeniem czy pragnieniem, które te wzruszenia uruchamiają.

Z ostatnią zacytowaną kreską i literką kończy się urodzinowe pre­zen­to­czy­tanie.

Look for a need. Seek out a problem.
Find something you care about.
Do a little bit of good each day.

🖇

Have you ever wondered if what you do matters?
      This is the story of leaning in, digging deep, believing it’s pos­si­ble, and making the effort. It only takes one caring person to make an im­pact. We all matter much more than we realize. […] 
     Caring is at the heart of any­thing done well. The joy is in the doing, the giving, the con­nect­ing.

🖇

The most fascinating person was standing in front of me.
[…] 
I thought to myself, I want to be happy like that.

🖇

“I’ve never seen anything like it. It’s so beautiful! It hardly seems real!”
     The gardener humbly replied, “Well, thank you.”
     “You did all of this? How is that even possible?”
     She shared, “Little by little, one thing builds on another. Little by little, small things become something bigger and more. I certainly didn’t do it alone. I had the bees and the butterflies, the birds and the animals to help. And of course, the most important work was done by the plants and the trees. It’s amazing what a little caring can do. And it's quite extraordinary when you care an awful lot, what a big difference you can make.”

🖇

“When I first saw this land,” the gardener sighed, “it was barren and scarred. It hurt my heart. Wherever I looked it seemed to be broken and dying. It felt like everything was covered in sadness.”

🖇

“That was decades ago, and I’ve been
  doing this work ever since.”

🖇

“How did you know you could do it?” I asked in amazement.
     “I didn’t,” she admitted. “For years I wasn’t sure if I was helping much at all. It seemed pretty hopeless. The problem was huge and I was just me.”

“But I believe we can’t be
indifferent to things that matter.
I had to try.”

🖇

“Did you ever want to quit?”
     “Sure,” the gardener conceded. “Many times I thought about giving up. Some days were especially tough. But when my body feels tired, I rest. When I worry about the world, with its immense problems, it can make me feel small and powerless. But then I come here. I help good things grow, and I am reminded that I do matter and that I can make a difference.”

🖇

“More than anything else, what I am growing is love. I think we all grow and spread love throughout our lives—in the way that we act, by choosing to help when needed, and by being there for each other.”
     “I care deeply about this place. I like to think of it as a living invitation,” she shared. “My hope was to create a place where all kinds of beings could feel welcome, and I am thrilled it is now home to so many.”

🖇

The gardener gave me a few seeds so
I could try growing them at home.

I was thrilled and I planted them right away. I watered them. I watched them. I cared for them.
     Day after day, I looked for any sign of life, but nothing happened. Doubt crept in and I worried if I did something wrong.

🖇

Then, one morning, I noticed a small little sprout poking through the soil. I was so excited!
     “But where were the others?” I questioned nervously. I watered and I waited some more.
     Days passed and nothing new came up.

🖇

I went to talk with the gardener about the seeds that never grew.
     She consoled me and explained, “Unfortunately, not everything we want works out the way we want. It can be disappointing, but sometimes life does’t meet our expectations. The day doesn’t always unfold the way we had hoped, people don’t always do what we want or expect, and some­times seeds don’t sprout.”

🖇

“But for all the things that don’t work out,” she continued, “there are ma­ny others that do and they can exceed our wildest hopes and ex­pec­ta­tions.”
     “In fact,” she opened her arms gesturing all around her “they can turn out even more spectacular than we could have ever imagined!”

🖇

“We all have the potential to stretch, and to reach for the sky.” She assured me, “We just have to take care of each other and believe it is possible.”
     “Everything is connected. When you do something good,” the gardener stated, “you never know how it might spark or inspire more good things in others.”
     “Take this tree for instance, as glorious as it is, it’s not just a single tree, it’s a part of a much larger living community. It has fed and sheltered more animals than I can count […].  It's like that with people too. We are all part of each other, and we all have the power to spread goodness.”

🖇

“It’s impossible to know how far a single act of generosity or a gesture of kindness can reach,” she pondered. “We may never know who it helped or how much it mattered.”

🖇

As the gardener looked around, she stopped and reflected. “Many of the trees I’m planting today, I most likely won’t see grow big and tall.”

“Does that make you sad?” I asked.
     “A little,” she said softly, “but mostly it fills me with happiness. I love to think of all the things these trees will look over, all the lives they will touch, and how much they will be needed in the years and centuries to come.”

🖇

“It feels good to know,” she gently smiled,
“that I was able to play a small part in their story.”

🖇

I still think about the gardener every day.
Her words and her deeds planted so much hope in me.

🖇

And now I know... with love, hard work, and caring,
a better world is possible.

Let’s get started. 

Kobi Yamada, Caring, ilustr. Elise Hurst,
Compendium, Seattle (WA) 2025.
(wyróżnienie własne)

6165. 198/365

ze­skrobać z siebie blichtr czasów, w których przyszło mi żyć. nie chcę już naprawiać, po­ga­niać, zdążyć*. chcę po­znać i zro­zu­mieć oso­bę, którą pod nim odnajduję na koniec każdego trud­ne­go dnia.

198/365

_________
  *  zdążyć nie wiadomo na co i po co, choć czasy, w których żyję, miałyby gros argumentów i cisnęłyby bez umiaru.

6164. 196/365

     — prze­trwaj… — szepnął, widząc moją niemoc. — wytrwaj, trzymając się jak naj­bli­żej i jak najmocniej najzieleńszej części sie­bie — dodał.
     a ja cyk, by dobrze zapamiętać mądrość jego zie­lo­no­ści.

196/365

Ostatecznie najważniejsza
we wszystkim jest przygoda.

Gertrude Stein, Autobiografia Alice B. Toklas, przeł. Mira Michałowska, Marginesy, Warszawa 2021.

6163.191/365

ko­mu, czemu (w podwójnym tego słowa zna­czeniu), dlaczego zrobiono to czy tamto zdjęcie? to może być ważne, nie­naj­waż­niej­sze [sic!*] lub kompletnie nieistotne. mnie dziś interesują: ten, kto na­cis­kał migawkę, i miłość, z jaką to robił**.

191/365

____________
   *   fuj! jak to wyglada, ale to nowe za­sa­dy ortografii.
  **  wyjmij swoje albumy, przyjrzyj się temu, czego tam nie ma, gdy nie chcesz tego dojrzeć, a co jest: miłość, zachwyt, uwa­ga, skupienie — wciąż tam jest, choć owe zdję­cia mają kil­ka­dzie­siąt lat. to nie zniknie, nie musisz dziś te­go sobie wziąć.

fot. Biały Kruk.
 

[…]  ślady myśli, które pozostały widzialne  […].

[w:] Maria Poprzęcka, Śmierć przed obrazem. O sztuce, starości i zanikaniu, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2024.

[suplement 11.07.2026]
[…]  jak do tego doszło, że tyle czasu mogło zniknąć i pojawić się na nowo […]. Na jej twarzy malowały się różne uczucia i prze­my­śle­nia: wy­glą­dało, jakby pragnęła do­tknąć i zebrać w jedną całość te wszyst­kie roz­pro­szo­ne lata przemian. Ale jak zebrać i uca­ło­wać czas?

John McGahern, Twarzą ku wschodzącemu słońcu, przeł. Olga i Wojciech Kubińscy, Części Proste, Gdańsk 2026.

6162. Z oazy (CDLX)

Przyciągnęła mnie do siebie swoim tytułem. Utknęła na czytelniczym stosiku, bo wyczekany Tochman, bo łapanie po tej lekturze oddechu, a potem kilka feno­me­nal­nych, arcyważnych dla mnie książek, które jedna po drugiej wpadały do przegródki moich najważniejszych książek 2026 roku. Prawie o istnieniu tej książki zapo­mnia­łam, ale ona nie zapomniała o mnie.

Przyciągnęła mnie do siebie ponownie w upalny, podły dla mnie czas i ratowała pra­wie każ­dym akapitem. To książka o najdłuższej, niemającej nigdy końca podróży do siebie samej. O podróży, w której każda i każdy z nas jest po kres swoich dni. War­to się w nią udać, bo bycie normalnym, gładkim i bezproblemowym jeszcze nikogo nie uszczę­śli­wiło na dłuższą metę, bo nie mogło. Bycie normalnym jest, jakie jest.

Wybieranie fragmentów, które muszę tu — zawsze pod ręką — mieć, trwało do­kład­nie tyle samo czasu, co czytanie tej książki. W rzeczywistości tym właśnie było.

Wyimków jest tak dużo, że te dotyczące książek i czytania zażyczyły sobie własnej przestrzeni.

Kiedy matka gniewała się na mnie, co zdarzało się dosyć często, mawiała: „Diabeł zaprowadził nas do złej kołyski”.
     Wizja Szatana, który w 1960 roku robi sobie przerwę od zimnej wojny i makkartyzmu, by odwiedzić Manchester – cel wizyty: oszukać panią Win­ter­son — ma w sobie pierwiastek teatralnej ekstrawagancji.

🖇

Dziecko zostaje wypchnięte w nieznany świat, który można poznać tylko po­przez jakąś opowieść — rzecz jasna, dotyczy to nas wszystkich, narracja spaja nasze życie, ale adopcja wrzuca nas w już rozpoczętą opowieść. To jak czytanie książki, z której wydarto pierwszych kilka stron. […]  Uczucie, że czegoś brakuje, nigdy cię nie opuszcza — i nie może, i nie powinno, bo czegoś faktycznie brakuje.
     Nie jest to zjawisko z natury negatywne. Brakująca część, brakująca przeszłość może stanowić otwarcie, a nie tylko pustkę. Może być zarówno wejściem, jak i wyjściem. To odcisk na skamielinie, ślad innego życia […]

🖇

[…]  dlaczego doświadczenie nie miałoby współistnieć z eksperymentem? Dlaczego obserwacja nie może łączyć się z wyobrażeniem? Dlaczego kobietę ma cokolwiek lub ktokolwiek ograniczać?

🖇

[…]  musiałam nauczyć się opowiadać własną historię. Życie to po części fakty, po części zmyślenie. I za­wsze jest to przykrywka dla czegoś innego. Ja napisałam sobie drogę do wyjścia.

🖇

Nie należałam do dzieci lubianych ani nawet dających się lubić; byłam zbyt agresywna, zbyt gniewna, zbyt porywcza, zbyt dziwna. […]  w szkole za­wsze wytyka się palcem tych, którzy nie pasują do reszty […].

🖇

Na początku oczywiście kochałam Boga, a Bóg kochał mnie. To już było coś. Kochałam też zwierzęta i całą przyrodę. I poezję. Problem stanowili ludzie. Jak kochać drugą osobę? Jak uwierzyć, że ktoś cię kocha?
     Nie miałam pojęcia.
     Myślałam, że miłość to strata.
     […]  Tropiłam miłość, osaczałam miłość, traciłam miłość, tęskniłam za miłością…

🖇

Prawda jest dla każdego czymś bardzo złożonym. […]  Tak wielu rzeczy nie możemy wypowiedzieć, bo są zbyt bolesne. Mamy nadzieję, że ta część, któ­rą zdołamy wyrazić, ukoi resztę albo jakoś ją udobrucha. Opo­wie­ścia­mi kom­pen­su­je­my sobie rzeczywistość. Świat jest nieuczciwy, nie­spra­wie­dli­wy, niepoznawalny, poza naszą kontrolą.
     Kiedy opowiadamy historię, sprawujemy nad nią kontrolę, ale w taki sposób, że pozostawiamy lukę, jakieś otwarcie. To pewna wersja, ale nigdy ostateczna. Być może mamy nadzieję, że przemilczenia usłyszy ktoś inny i że opowieść będzie trwała dalej, zostanie opowiedziana na nowo.

🖇

To, gdzie się rodzisz — środowisko, miejsce, jego historia, sposób, w jaki łą­czy się ona z twoją własną — kształtuje to, kim jesteś, niezależnie, co mają do powiedzenia eksperci od globalizacji.

🖇

Często przepełniały mnie gniew i rozpacz. Wiecznie czułam się samotna. Mimo wszystko kochałam życie i nadal je kocham. […]  być może odmowa, kategoryczna niezgoda na to, żeby mnie złamano, wpuszczała wy­star­cza­ją­co dużo światła i powietrza, bym mogła nadal wierzyć w świat – i marzyć o ucieczce.
     […]  „To, czego chcę, naprawdę istnieje, jeśli będę miała dość odwagi, by tego poszukać…”.

🖇

[…]  cuda często nadchodzą w przebraniu.
     […]  Wydaje nam się ciągle, że to, czego potrzebujemy, by wszystko zmie­nić — cud — znajduje się gdzie indziej, tymczasem często jest tuż obok nas. Bywa, że sami jesteśmy tym cudem.

🖇

Zapytałam ją, dlaczego nie mamy książek.
     – Problem z książkami polega na tym, że nigdy nie wiadomo, co się w nich znajduje, dopóki nie jest za późno – odparła.
     Pomyślałam: „Za późno na co?”.

🖇

Czasami, a właściwie często, jakaś cząstka nas samych jest zarazem roz­chwia­na i niezwykle potężna — jak ogromny gniew, który może zabić nas i innych wokół, gniew, który grozi powszechnym zniszczeniem. Nie możemy negocjować z tym potężnym, ale rozwścieczonym pierwiastkiem naszego jestestwa, dopóki nie wpoimy mu lepszych manier — co oznacza wsadzenie go z powrotem do butelki, by pokazać, kto tu naprawdę rządzi. Chodzi nie o wyparcie, ale o znalezienie odpowiedniego pojemnika. […]
     Bajki ostrzegają nas, że nie ma czegoś takiego jak stan­dar­do­wy rozmiar — to tylko ułuda przemysłowego podejścia do życia, z czym wciąż borykają się rolnicy, próbujący dostarczać do supermarketów jednakowe warzywa… Nie, rozmiar jest indywidualny i zmienny.

🖇

[…]  nie należy oceniać po pozorach: rzeczy nie są takie, jakimi się wydają. Mnie się zaś wydaje, że świadomość tego, że należy osiągnąć rozmiar od­po­wied­ni dla swojego świata — i tego, że ani ty, ani twój świat nie macie w żad­nym wypadku stałych wymiarów – to wartościowa wskazówka pod­czas nauki życia.

🖇

[…]  dążenie do szczęścia, które równie dobrze możemy nazwać życiem, jest pełne zaskakujących elementów tymczasowych – docieramy tam, gdzie inaczej nie udałoby nam się dotrzeć, i czerpiemy korzyści z tej podróży, ale nie możemy w tym miejscu pozostać, ponieważ nie jest to nasz świat i nie wolno nam dopuścić, by ten świat runął na nasz, w którym możemy żyć.

🖇

Zamiast tego jemy czekoladę i milczymy. Wtedy on rzuca:
     — Bałem się.
     — Nie bój się, tato.
     — Nie, nie — kiwa głową, pocieszony mały chłopiec. Zawsze był małym chłopcem i przykro mi, że się nim nie opiekowałam, przykro mi, że jest tak wiele dzieci, którymi nikt się nie opiekuje, przez co nie mogą dorosnąć. Mogą się zestarzeć, ale nie dorosnąć. Do tego potrzebna jest miłość. Jeśli masz szczęście, miłość przyjdzie później. Jeśli masz szczęście, nie złapiesz miłości za gardło.

🖇

O domu pisze rumuński filozof Mircea Eliade — w sensie zarówno on­to­lo­gicz­nym, jak i geograficznym — i używa do tego pięknego wyrażenia: na­zy­wa go mianowicie „sercem rzeczywistości”.
     Dom, powiada Eliade, to punkt przecięcia dwóch osi, pionowej i po­zio­mej. Na jednym końcu osi pionowej znajduje się niebo, czyli świat górny, a na drugim — świat zmarłych. Oś pozioma to płaszczyzna, na której od­by­wa się ruch tego świata, przemieszczanie się tam i z powrotem — nasz wła­sny ruch i ruch nieprzebranych rzesz innych istnień.

🖇

Wszystkie te godziny spędzone na progu dały mi poczucie przestrzeni gra­nicz­nej. Uwielbiam to, że koty lubią być w połowie wewnątrz, w połowie na zewnątrz, dzikie i oswojone, i ja również jestem dzika i oswojona. Jestem domowa, ale tylko wtedy, gdy drzwi są otwarte.
     I myślę, że to jest kluczowe: nikt już nigdy nie zamknie mnie w środku ani nie zostawi mnie na zewnątrz. Moje drzwi są otwarte i to ja je otwieram.

🖇

Musi istnieć rytuał przejścia, i to świadomy, pomiędzy życiem, które otrzy­mu­je­my zrządzeniem losu i okoliczności, a tym, które sami wybieramy.
     Świadomy wybór życia i stylu życia ma swoje psychologiczne zalety — i chodzi tu nie tylko o akceptację życia jako zwierzęcego daru, pod­le­ga­ją­ce­go kaprysom przyrody i przypadkowi. Drugie narodziny chronią psychikę, pobudzają bowiem zarówno do autorefleksji, jak i do poszukiwania sensu.

🖇

[…]  rozsądne rozwiązania sprawdzają się tylko w przypadku drobnych decyzji. W sprawach, które zmieniają bieg życia, musisz ryzykować.

🖇

Ciotka Nellie na pewno miała niewiele pieniędzy. Dwa razy w tygodniu zapraszała wszystkie dzieci z sąsiedztwa, które zdołała zmieścić w swoim jednym pokoju, i gotowała cebulową albo kartoflankę, dzieci przynosiły własne kubki, a ona nalewała im zupę z garnka.
     Uczyła je piosenek i opowiadała historie biblijne, a trzy albo cztery dzie­siąt­ki chudych, głodnych dzieciaków ustawiały się w kolejce przed do­mem i czasami któreś przynosiło coś od swojej mamy — bułeczki albo cukierki — i wszystkie dzieci się tym dzieliły. Wszystkie miały wszy. Wszystkie kochały ciotkę Nellie, a ona kochała je. Swoją wilgotną, ciemną norę z jednym ok­nem i czarnymi ścianami nazwała „Słonecznym Kącikiem”.
     To była moja pierwsza lekcja miłości.

🖇

[…]  kiedy pieniądze stają się podstawową wartością, edukacja zaczyna słu­żyć wyłącznie celom użytkowym, a życie umysłowe przestaje być ce­nio­ne, o ile nie przynosi wymiernych korzyści. Że usługi publiczne tracą znaczenie. Że życie poświęcone cze­muś innemu niż zdobywanie i wydawanie pieniędzy staje się bardzo trudne […]. Że kiedy społeczności ulegają zniszczeniu, po­zo­sta­ją tylko nędza i brak tolerancji.
     […] [ot, konsekwencje] prywatyzacji społeczeństwa.

🖇

Chory świat, który nie ma co liczyć na uzdrowienie, jeśli król „nie odnajdzie tego, co stracone”.
     Przeczytaj to zdanie. Nie „to, co zostało utracone” ani „to, co utracił”. Po pro­stu „co stracone”. Forma gramatyczna wskazuje, jak poważna jest ta strata. Coś, co wydarzyło się dawno temu, owszem – ale nie w przeszłości. To stara teraźniejszość, stara strata, która każdego dnia wciąż powoduje ból.

🖇

Zaczęło się tak, jak zaczynają się wszystkie ważne rzeczy — przez przypadek.

🖇

Perspektywa istnienia możliwości, by wznieść się ponad zwykły konflikt, ma w sobie coś kuszącego. Jung twierdził, że konfliktu nie da się rozwiązać na poziomie, na którym wybuchł – tam są tylko zwycięzca i przegrany, a nie pojednanie. Należy wznieść się ponad konflikt – jakby obserwować burzę z wyższego punktu.

🖇

Potrzebowałam lekcji miłości. Nadal ich potrzebuję, ponieważ nic nie jest tak proste i nic nie jest tak trudne jak miłość.
     […]  Nigdy jej nie pytałam, czy mnie kocha. Kochała mnie w te dni, kiedy była zdolna do miłości. Naprawdę wierzę, że na nic więcej nie było jej stać.

🖇

Miłość jest wy­razista. Nigdy nie pragnęłam jej bladej odsłony. Miłość jest pełna mocy. Nigdy nie pragnęłam jej rozwodnionej wersji. Nie stro­ni­łam od ogromu miłości, ale nie miałam pojęcia, że można na niej po­le­gać jak na słońcu. Że istnieją codzienne wschody miłości.

🖇

Nigdy nie jest za późno, by nauczyć się kochać.
     Tylko trzeba się liczyć ze strachem.

🖇

     — Jeanette, powiesz mi dlaczego?
     — Co dlaczego?
     — Wiesz, co dlaczego…
     Ale ja nie wiem dlaczego… kim jestem… dlaczego wszystko jej we mnie przeszkadza. Czego ona chce. Dlaczego nie jestem tym, czego chce. Czego ja chcę i dlaczego. Ale jedno wiem na pewno:
     — Przy niej jestem szczęśliwa. Po prostu szczęśliwa.

🖇

     — Kocham cię. Kocham cię od dawna.
     — Bałam się — odparłam.
     — Nie bój się. Już nie musisz.

🖇

[…]  przypomniałam sobie, moje ciało przypomniało sobie, jak to jest być w jednym miejscu i móc tam być – gdy nie musisz być czujna, nie martwisz się, nie błądzisz myślami gdzie indziej.

🖇

Czas nie jest stały, a minuty nie mają jednakowej długości.
     […]  nie szłam donikąd. Miałam odejść, być wolna, a przynajmniej tak mi się wydawało, ale takie rzeczy zawsze zabiera się ze sobą. Miejsce psy­chicz­ne zostawia się znacznie dłużej niż fizyczne.

🖇

W tym momencie pod domem pojawiła się konkurencyjna grupa ko­lęd­ni­ków  […].
     Otworzyła drzwi i krzyknęła:
     — Jezus jest tutaj. Wynocha.
     — Nie za ostro, mamo?
     — Wiele musiałam w życiu znosić — odparła, patrząc na mnie zna­czą­co. — Wiem, że Biblia nakazuje nam nadstawiać drugi policzek, ale coś za dużo tych policzków jak na jeden dzień.

🖇

[…]  przeciwstawiam się ciężarowi czasu zegarowego, czasu ka­len­da­rzo­we­go, linearnych rozwiązań. Czas może i powstrzymuje wszystko przed za­ist­nie­niem w jednym momencie, ale jego domeną jest świat zewnętrzny. W na­szym wewnętrznym świecie możemy doświadczać wydarzeń, które zachodziły jedne po drugich, jakby działy się jednocześnie. Naszej nie­li­ne­ar­nej jaźni nie interesuje „kiedy”, znacznie bardziej interesuje ją „dlaczego”.

🖇

Mierzę czas tak jak wszyscy, częściowo poprzez starzejące się ciało, ale żeby rzucić wyzwanie czasowi linearnemu, staram się żyć w czasie totalnym. Zdaję sobie sprawę, że życie ma swoją wewnętrzną i zewnętrzną stronę, a wydarzenia, które są odległe o lata, w wyobraźni i emocjach leżą obok siebie.

🖇

[…]  to, co naprawdę należy do ciebie, nigdy cię nie opuszcza. Nie po­tra­fi­łam znaleźć słów, które bezpośrednio oddawałyby mój stan, ale od czasu do czasu udawało mi się pisać i robiłam to w postaci rozbłysków in­spi­ra­cji, które na chwilę pokazywały mi, że świat nadal istnieje — prawdziwy i wspaniały.

🖇

Pamiętasz księżniczkę, która całuje żabę i hurra, pojawia się książę? Otóż trzeba przyjąć to oślizgłe, odrażające stworzenie, które zwykle sie­dzi w stud­ni albo stawie i zjada ślimaki. Ale przywrócenie brzydkiej, zranionej cząstki do ludzkiej postaci nie jest zadaniem dla żyjącego w nas życzliwego pracownika pomocy społecznej.
     To najbardziej niebezpieczne zajęcie, jakie można sobie wyobrazić. Przy­po­mina rozbrajanie bomb, lecz to ty jesteś bombą.

🖇

[…]  coś zrozumiałam. Zrozumiałam, że dwukrotne narodziny dotyczą nie tylko bycia żywą, lecz także wyboru życia. Wyboru bycia żywą i świadomego uczestnictwa w życiu, z całym jego burzliwym chaosem — i bólem.
     Otrzymałam życie i zrobiłam wszystko, co mogłam, z tym, co mi dano. Ale nie było już nic więcej do zrobienia. Cokolwiek wybuchło dzięki zbiegowi oko­licz­no­ści  […], było moją jedyną szansą na kolejną szansę.

🖇

Podoba mi się, że porządek powinien wynikać z miłości.
     Pojęłam, choć bardzo mgliście, że muszę znaleźć miejsce, w którym moje życie będzie mogło się pogodzić samo ze sobą. Wiedziałam też, że ma to coś wspólnego z miłością.

🖇

[…]  ludzie stają się twoją rodziną za sprawą głębokich więzi emocjonalnych i ciągłości czasu.

🖇

Szczęśliwe zakończenia to jedynie chwilowa przerwa. Są trzy rodzaje wiel­kich zakończeń: Zemsta. Tragedia. Przebaczenie. Zemsta i Tragedia często występują razem. Przebaczenie odkupuje przeszłość. Przebaczenie umoż­li­wia przyszłość.
     […]
     Oto jestem.
     Już nie odchodzę.

Jeanette Winterson, Po co ci szczęście, jeśli
możesz być normalna?, przeł. Kaja Gucio,
Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2026.
(wyróżnienie własne)

Dla mnie, zafascynowanej kwestiami tożsamości i tego, jak definiujemy samych siebie, te książki miały kluczowe znaczenie. Postrzeganie siebie jako postaci fik­cyj­nej, a nie tylko jako faktu to jedyny sposób, by narracja po­zo­stała otwarta; jedyny sposób, by historia nie wy­mknę­ła się spod kontroli i nie zmierzała ku zakończeniu, któ­re­go nikt nie chce.

🖇

Teraz wiem, że uzdrawiamy się poprzez to, że ktoś nas kocha, i poprzez kochanie innych.

🖇

Nie możesz się wyrzec tego, co jest twoje. Choćby to ci­snąć jak najdalej […].
     Zawsze nastąpi powrót. A rana cię tam zaprowadzi.

🖇

     — Tak. Kocham cię. Nie pytaj mnie o to więcej.
     Miłość. Trudne słowo. Miejsce, w którym wszystko się zaczyna, do którego zawsze wracamy. Miłość. Brak mi­ło­ści. Możliwość miłości.

(tamże)

6161. O szczęściu…

Ponad osiemset pięćdziesiąt książek temu. Zachwyt tamtymi: chwilą, fragmentem i zdjęciem, wciąż trwa. Sprawdziłam, gdy postanowiłam wykorzystać jeszcze raz owo zdjęcie.

Ludzie i książki. Ludzie, do których mam nie więcej niż pięć uścisków dłoni. Ludzie, których nigdy nie spotkałam, a którzy dobrze życzą mieszkańcom ula oraz Ludzie, któ­rych spotykam dzięki lekturom. Wszyscy ci Ludzie, wszystkie te Książki, ech! Nie da się ukryć, że do ludzi i książek mam w tym życiu prze­ogrom­ne szczęście.

Szybko pojawiła się pewność, że fragmentom przepięknej książki dotyczącym czy­ta­nia należy się osobna przestrzeń. Musiałam tylko poczekać, by podpowiedziały mi, skąd wziąć piksele, które mogłyby im towarzyszyć.

W ekonomii ciała autostrada limbiczna ma pierwszeństwo przed ścieżkami neuronowymi. Zostaliśmy zaprojektowani i stworzeni, by czuć, i nie ma ta­kiej myśli ani takiego stanu umysłu, które nie byłyby również stanem od­czu­wa­nia. Nikt nie może czuć zbyt wiele, choć dużo osób bardzo się stara, by czuć za mało.

❦

Wiersz odnajduje słowo, które odnajduje uczucie.

❦

Kiedy więc ludzie mówią, że poezja to luksus, opcjonalny dodatek, coś dla wykształconej klasy średniej, że nie powinno się jej czytać w szkole, bo jest nieistotna, albo wygadują inne dziwne głupoty na temat poezji i jej miejsca w naszym życiu, to podejrzewam, że ci, którzy tak twierdzą, mieli dość ła­two. Ciężkie życie wymaga mocnego języka — a poezja dokładnie taka jest. To właśnie oferuje literatura: język wystarczająco silny, by powiedzieć, jak jest naprawdę. Niczego nie ukrywa. Pomaga odnaleźć.

❦

Książka to magiczny dywan, który przenosi cię w inne miejsce. Książka to drzwi. Otwierasz je. Przechodzisz przez nie. Czy wracasz?

❦

[…]  po drugiej stronie faktów znajdowała się osoba, którą mogłam być, uczucia, których mogłam doświadczać, i dopóki miałam wyrażające to słowa, obrazy i historie, dopóty nie byłam zagubiona.

❦

Fabuła i poezja to dawki, medykamenty. Goją pęknięcie, jakie rze­czy­wi­stość pozostawia w wyobraźni.

❦

Minęło sporo czasu, zanim zrozumiałam, że istnieją dwa rodzaje pisania: to, które piszesz, i to, które pisze ciebie. To, które pisze ciebie, jest nie­bez­piecz­ne. Idzie się tam, dokąd nie chce się iść. Patrzy się tam, gdzie nie chce się patrzeć.

❦

Książki są dla mnie domem. Książki nie tworzą domu – one są domem w tym sensie, że podobnie jak w przypadku drzwi otwierasz książkę i wchodzisz do środka. W środku istnieje inny rodzaj czasu i inny rodzaj przestrzeni.

❦

[…]  odkrywałam, że słowa to drogowskazy. Krok po kroku zaczynałam rozumieć, że zaprowadzą mnie w inne miejsce.

❦

Poezji łatwiej się nauczyć niż prozy. […]  możesz jej używać jako światła i lasera. Pokazuje ci twoje prawdziwe położenie i pomaga ci się z niego wyrwać.

❦

Stopniowo zaczęło do mnie docierać, że nie jestem sama. Pisarze i pisarki to często wygnańcy, outsiderki, uciekinierki i wyrzutki. Ci pisarze i pisarki by­li moimi przyjaciółmi. Każda książka była wiadomością w butelce. Otwórz ją.

❦

Im więcej czytamy, tym większa wolność
staje się naszym udziałem.

❦

     – Dam ci pewną radę. Kiedy jesteś młoda i czytasz coś, co bardzo ci się nie podoba, odłóż to na bok i przeczytaj ponownie za trzy lata. Jeśli nadal ci się nie spodoba, wróć do tego za kolejne trzy lata. A kiedy nie będziesz już młoda, kiedy będziesz miała pięćdziesiąt lat tak jak ja, przeczytaj ponownie to, co najbardziej ci się nie podobało.

❦

Bibliotekarka wyjaśniała młodszej koleżance zalety systemu dziesiętnego Deweya — korzyści, które obejmowały wszystkie dziedziny życia. Był upo­rząd­kowany, podobnie jak wszechświat. Był logiczny. Był niezawodny. Uży­wa­nie go dawało swego rodzaju moralną satysfakcję, ponieważ po­zwa­la­ło opanować własny chaos.
     — Kiedy tylko mam kłopoty — powiedziała bibliotekarka — myślę o sy­ste­mie dziesiętnym Deweya.
     — I co się wtedy dzieje? — zapytała młodsza koleżanka, nieco onie­śmie­lona.
     — Wtedy rozumiem, że kłopoty to po prostu coś, co znalazło się w nie­wła­ściwym miejscu. Rzecz jasna właśnie o tym pisał Jung: chaos naszej nie­świa­do­mo­ści dąży do znalezienia właściwego miejsca w indeksie świadomości.

❦

Im więcej czytałam, tym silniejszą więź odczuwałam z życiem innych ludzi na przestrzeni dziejów i tym głębszą empatię. Czułam się mniej od­izo­lo­wa­na. Nie dryfowałam na małej tratwie w teraźniejszości; istniały mosty, które prowadziły na stały ląd. Owszem, przeszłość to inny kraj, ale taki, który możemy odwiedzić, a gdy już tam dotrzemy, możemy potem przy­wieźć stamtąd to, czego nam potrzeba.

❦

Wiele mówi się o świecie oswojonym w przeciwieństwie do świata dzikiego. Jako ludzie potrzebujemy nie tylko dzikiej przyrody, ale także nie­okieł­zna­nej przestrzeni naszej wyobraźni.
     Czytanie to miejsce, gdzie panuje dzikość.

❦

Jeśli poezja była liną, to książki były tratwami. W najtrudniejszych chwi­lach trzymałam się książek, a one pomagały mi przetrwać nagłe fale uczuć, po których zostawałam przemoczona i rozbita.

❦

     – Musi istnieć jakiś sens, tylko my go nie znamy – stwierdza Gary. – Ja ciągle czytam o kosmosie.
     […]  Nie jesteśmy tutaj po to, by nas uważano „jedynie za przedmioty użytkowe”.

❦

Wolę być tą osobą, którą się stałam, niż tą, którą mogłabym się stać bez ksią­żek, bez edukacji i bez wszystkich rzeczy, które spotkały mnie po drodze […]. Myślę, że mam szczęście.

Jeanette Winterson, Po co ci szczęście, jeśli
możesz być normalna?, przeł. Kaja Gucio,
Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2026.
(wyróżnienie własne)

6160. Feniksowanie (II)

Temu „ptaku”, niczym jerzykowi, trzeba było pomóc, by znów mógł wzbić się w nie­bo, latać, zajmować się ważnymi dla niego sprawami. Rozplątał sznureczki w oka­mgnie­niu, podrzucił i… poleciało… to piękne ptaszysko.

nie bierz. przyjmij*.
IITI

_________
   *   bingo! to ma ten sam odcień, co tamto odkrycie

*

fot. Saxifraga, fragmencik.
 

6159. Feniksowanie (I)

Gdzie zacząć, gdy upalny czas pozostawił ślady nie tylko na ciele? Wgryzł się w każ­dą tkankę mojego jestestwa. Temperaturowy żywioł przebiegł się po każdej ważnej sprawie, po każdej chwili, która w znacząco niższej temperaturze mogłaby posłużyć do podjęcia takiej czy innej decyzji; do zrobienia czegoś, co ma znaczenie.

Moje życie trzymało mnie w bezruchu przez cały ten czas w zaciśniętej garści. Samo zaś zo­sta­ło poruszone do najgłębszej swojej głębi dwoma wyimkami z lektury, z któ­ry­mi re­zo­no­wa­ło niczym orkiestra złożona z tysiąca kamertonów. Tak, skrzyw­dzi­łam kilka (?) osób. Nie, nie jest usprawiedliwieniem fakt, że i ja byłam nie raz i nie drugi skrzyw­dzo­na. Tak, świa­do­mość bycia chcianą zmienia wszystko, ale trzeba sobie to przypominać za każdym razem gdy zaczynamy toczyć się po starych, prze­rdzewiałych moralną wyższością torach. Tak, nie, tak i… tak, nie, tak! Tak, nie, tak…

Byłaś chciana, rozumiesz to?

🌱

Musiałam zrozumieć, że można być samotnicą i jednocześnie pragnąć do kogoś należeć. Wracamy do złożoności życia, które nie jest ani tym, ani tamtym — nudnymi, starymi binarnymi przeciwieństwami – jest jed­nym i drugim, utrzymywanym w równowadze. Tak łatwo napisać. Tak trudno zrobić/być.

🌱

A ludzie, których skrzywdziłam, błędy, które popełniłam, szkody wy­rzą­dzo­ne sobie i innym nie wzięły się ze złej oceny sytuacji – wzięły się z miej­sca, w którym miłość stwardniała w stratę.

🌱

[…]  przeszłość nie jest niezmienna, jak sugeruje czas linearny. Możemy powrócić. Możemy podnieść to, co nam upadło. Możemy naprawić to, co zepsuli inni. Możemy rozmawiać ze zmarłymi.

🌱

[…]  czasami trzeba poczuć wściekłość, a nie niedopasowanie; czasami trzeba poczuć miłość i akceptację, a nie tragizm własnego życia.

🌱

Co to znaczy „nie”? Albo zadajesz złe pytanie, albo pytasz niewłaściwą osobę. Znajdź sposób, żeby usłyszeć „tak”.
     — Nie spoczniesz, dopóki nie usłyszysz „tak” — powiedziała Beeban. — Jakiegoś „tak” dla tego, kim byłaś, a to oznacza uporządkowanie prze­szło­ści.

🌱

Zawsze byłaś chciana.

Jeanette Winterson, Po co ci szczęście, jeśli
możesz być normalna?, przeł. Kaja Gucio,
Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2026.

6158. Z oazy (CDLIX)

Prezent urodzinowy. Dotarł. I cieszył serce i oczy, i duszę. I dłonie poćwiczył.

Attempt what you can’t, in order to
find out what you can.

Kobi Yamada, Trying, ilustr. Elise Hurst,
Compendium, Seattle (WA) 2021.

What if you looked for the good in
yourself, and others—what would you see?

🖇

This is a story about noticing the little things […]. It is about embracing what’s possible. The incredible is everywhere, and in everything—waiting to be known, discovered, recognized.
     […]  It is also an invitation to look within, to your own hopes and dreams, and perhaps to discover even more.

🖇

“It’s a beautiful day, isn’t it?”

It seemed as if someone was talking to me.
“It’s okay, I guess,” I replied.

🖇

“[…]  I’d say this is indeed an exceptional day to
be alive. Don’t you think?”

🖇

“Are you a painter?” I asked.

“I like to think of myself as more of a noticer really,”
she answered. “I just try to make things from what I
see. It is my way of appreciating and honouring them.”

🖇

She looked over to me and asked, “When you look up,
what do you see!”

🖇

“[…]  I’m filled with butterflies of excitement. It feels like an adventure is unfolding and I don’t want to miss any of it!”

🖇

I stared up wanting to see what she saw.

“The more you pause and allow for the extraordinary,”
the painter explained, “the more you find it.”

🖇

“And often what we see depends on what we look for.”

“Take this mountain for instance.” She gestured to the horizon.
“[…]  Though we all may look at the same thing, we don’t always see it in the same way. That is true for mountains, and also for people.”

🖇

“When we look at others, we […]  often don’t notice the important things, like their capacity for love, what they hope for, what they dream of, or who they can become.”

“We can often miss the most beautiful parts of them.”

🖇

I wondered what I wasn’t noticing.
I wondered what I was missing.

🖇

“Everyone shines and needs to be seen. Everyone wants to know that they matter, that there is a place for them, and that they are needed. Sure, some may hide their brilliance, but the light is in there, always flickering, and it is a beautiful thing when we can reflect it back to them.”

🖇

“Some days I find that I can notice even more when I close my eyes,” she explained. “The gentle rustling of my hair, the ideas dancing in my head, the sunshine on my face, and the wonder of being alive.”

She invited me to close my eyes.

“What does home look like to you? What does kindness feel like? What does love look like?” the painter asked. “What does it feel like to have a friend? What does it look like to be one!”

“One of the most important ways we see is with our imagination. So many significant things cannot be seen with your eyes, but they are very real. And it is vital that you look for and believe in them.”

•

I was filled with a feeling of calm and appreciation. It was moving and wonderful. I sat there with my eyes closed, picturing the people and places and things that meant so much to me in my life.

🖇

“One of the best things you can be is interested,” the painter shared. “When you are interested, you are curious, and when you are curious, you discover things-amazing things, about yourself and about the world.”

“The miraculous is everywhere and in everything.
Waiting for us to notice it. Waiting for us to appreciate it.
Waiting for us to love it.”

🖇

I miss her. […]  But mostly, what I wish I could say is, thank you for seeing me.

Kobi Yamada, Noticing, ilustr. Elise Hurst,
Compendium, Seattle (WA) 2023.
(wyróżnienie własne)

Look closely. There is so much to love and appreciare. There is so much to discover.

(tamże)